Grensloos Kunst Verkennen 2024: Alles giedt veurbij. Droom ik, of stroom ik

De Reest Panta Rhei

Op de valreep naar Grensloos Kunst Verkennen geweest, de kunstroute aan weerszijde van De Reest. 27 locaties dit keer, verspreid over acht kilometer in de dorpen De Wijk en IJhorst. Voortreffelijk georganiseerd, zoals vrijwel vanouds. Zondag was de laatste dag van het slechts drie weken durende evenement. 1 Cage Atelier Van Lieshout

Niet alle kunst wordt speciaal voor de route gemaakt, het viel mij dit keer extra op. Niet dat het erg is, het heeft zelfs wel wat om ineens een werk – Cage – van Atelier Van Lieshout in het Drentse gras aan te treffen. En even verderop zag ik twee gemuteerde dieren van Margriet van Breevoort getiteld Als de vloed komt. 2 Als de vloed komt Margriet van Breevoort

Het doet de waardering toenemen voor kunstenaars die zich wél door de omgeving locatie hebben laten inspireren. Zoals Sascha van Holt van wie twee werken te zien waren, waaronder Meandros, een proces-installatie bestaande uit buizen, slangen en een waterbassin, is geïnspireerd op het ijzerrijke grondwater van de Reest. 3 Meandros Sascha van Holt

Zoals Bente Wilms die een wandeling door het Reestdal maakte om daarna in een schuur aan de Poeleweg in IJshorst tot een kleurrijke decor-installatie te komen met op doek en paneel geschilderde dieren die in datzelfde Reestdal zouden kunnen bestaan: kikkers, bevers, dassen, vlinders, maar ook beesten waar ik de naam niet van ken, en nooit van zal kennen.

4 Bente Wilms GVK 2024

Zoals Merijn Vrij, die op twee verschillende plekken een maaiploeg met zeisen aan het werk had gezet voor Gemaaid, een kunstwerk dat op een derde plek, aan de Molenstraat in De Wijk, werd toegelicht als een ‘zoektocht naar een toekomstbestendig landschap’ en een ‘urgente oproep tot dialoog over de wisselwerking tussen mens en natuur’.

5 Gemaaid 1 Merijn Vrij

Op de eerste plek, een weiland aan de Haalweidigerweg in De Wijk, kan dat niet erg van de grond. Na het beklimmen van een ‘hoogzitstoel’ zag ik vanaf een meter of drie vaaglijk een gemaaid kruis in het gras. Op de tweede plek, aan de Heerenweg in IJhorst, was het uitzicht na het beklimmen van een uitkijktoren imposanter: een cirkel in het gras.

6 Gemaaid 2 Merijn Vrij

Wat ik niet zag, was dat het maaien ecologisch verantwoord was gedaan, op een manier dat alle levende wezens – zoals verbeeld door Bente Wilms – veilig konden vluchten, iets wat met rode diesel gevoede maaimachines niet schijnt te kunnen. Wat ik ook niet zag, was dat Vrij vooraf een ecoloog had ingeschakeld om er zeker van te zijn dat er geen zeldzame fauna of flora verloren zou gaan.

7 Gemaaid 3 Merijn Vrij

Anders dan veel kunst die tijdens GKV 2024 was te zien, is Gemaaid een echt tijdelijk kunstwerk. Dat wil zeggen: zolang de natuur het wil, en het gemaaide gras, het zweel, blijft liggen, is in ieder geval de cirkel in het gras vanuit de uitkijktoren te zien.

Die toren is overigens ook zonder het kunstwerk van Merijn Vrij de moeite van het bezoeken waard. Zelden kreeg ik met eigen ogen zo’n overzichtelijk beeld van de meanderende Reest, ooit door Martin Koster bezongen met het gedicht Panta Rhei: ’Stroom ik/ deur de lege laander/ langs de Voele Riete, Wildenbarg/ De Rievest en de Kniepe,/ dan droom ik. // Ik stort mij uut/ in ’t Diep/ ’t Heden glidt in ’t verleden,/ alles giedt veurbij./ Stroom ik of droom ik?’


Opmerkelijkheden bij het overlijden van dichter, schrijver, vertaler en jurylid Willem van Toorn (1935 - 2024)

Willem van Toorn. Foto Ineke HolzhausUitgeverij Querido maakte vrijdagavond via een persbericht bekend dat Willem van Toorn is overleden. Het nieuws was in de uren daarvoor al rond gegaan via sociale media. Toch verraste het mij, om verschillende redenen.

Eerste reden is dat ik de dagen daarvoor had doorgebracht lezend in twee boeken die dankzij Van Toorn recent zijn verschenen: Kafka voor beginners en Ik moet u zo ontzettend veel schrijven. Een keuze uit de brieven van Franz Kafka. Twee jaar eerder was het door Van Toorn vertaalde Verzameld proza van Kafka verschenen. Kafka overleed vandaag – 3 juni – 100 jaar geleden.

Tweede reden is dat ik vorige week een interview uitwerkte waarin literatuurhistoricus Henk Nijkeuter onder meer vertelt hoe in Drenthe gereageerd kon (en kan) worden op boeken waarin een (vermeend) verkeerd beeld van Drenthe wordt geschetst. Willem van Toorn publiceerde in 1963 zo’n boek, de roman De toeschouwers.

Om een heel andere reden moest ik eveneens die vorige week denken aan de essay-reeks ‘Het verdriet van Drenthe'. Van Toorn leverde in 1995 een bijdrage aan deze reeks door terug te blikken op de gebeurtenissen na het verschijnen van De toeschouwers, volgens de auteur een somber getoonzette roman die gesitueerd was in een niet nader genoemd Drents dorp.

Hieronder een deel uit dat essay, met dank aan De krant van toen:

‘Geruime tijd na het verschijnen van het boek werd ik laat op een avond gebeld door een zeer kwade man. Hij was directeur van een Drentse VVV en van mening dat ik in mijn boek de provincie Drenthe had beledigd. Ik had dit gewest en zijn bewoners afgeschilderd als achterlijk en primitief.

Ik vroeg geschrokken af hoe iemand in godsnaam een provincie kon beledigen en of hij wellicht van mening was dat Gerard Kornelis van het Reve met zijn boek ’De avonden’ de stad Amsterdam of de provincie Noord-Holland had beledigd. (De vergelijking was niet helemaal uit de lucht gegrepen mijn jeugdwerk was zeker sterk beïnvloed door dat boek.) ’Daar noemt u ook wel een smerig boek’, riep de man nog kwader. En dat hij het er niet bij liet zitten. Ik begreep dat tegen deze woede geen argumenten zouden helpen en legde neer.

Korte tijd later stond er een paginagroot stuk in een veelgelezen landelijk ochtendblad waarin getergde inwoners meldden dat ze zich in het boek herkenden. Iemand wist zelfs het schoolhoofd aan te wijzen - terwijl deze figuur, zijn zelfmoord plegende vrouw en hun dochter toch werkelijk gebaseerd waren op Amsterdamse figuren uit mijn kindertijd. Ik vond het een vervelend relletje.

Natuurlijk had ik indrukken van mijn eigen verblijf in Drenthe in najaar en winter van 1956 gebruikt in het boek. Misschien had ik dat in mijn onervarenheid ook wel te doorzichtig gedaan. Maar even natuurlijk was ik er niet op uit geweest wie dan ook te ’beledigen’.

Ik was in Drenthe beland na een versnelde opleiding tot onderwijzer met een bonus van, als ik me goed herinner, 300 gulden van minister Cals, in die tijd van onderwijzerstekort op het platteland een enorm bedrag. Als je een baantje vond aan een twee- of driemanschooltje ontliep je daarmee de militaire dienst.’

Dankzij Henk Nijkeuter weet ik dat met het niet nader genoemde Drentse dorp door Van Toorn Lheebroek  werd bedoeld.

Alsof dit alles niet genoeg was, werd zaterdagmorgen de winnaar van de Buddingh’-prijs bekendgemaakt: Sytse Jansma met Rozige maanvissen. Ook dat gebeurde via een persbericht, met daarin de melding dat de Buddingh’-prijs sinds 1988 wordt uitgereikt.

De eerste ging naar Elma van Haaren met De reis naar welkom. In de jury zat destijds… Willem van Toorn.


Theaterspektakel 'Boer Koekoek' op scherm te zien in woonzorgcentrum Ceresstaete Assen

Boer koekoek defTheaterspektakel Boer Koekoek, bekend van de opvoeringen in een loods in Hollandscheveld in 2023, is donderdag 6 juni  om 18.30 uur op groot beeldscherm te zien in woonzorgcentrum Ceresstaete in Assen. Reserveren is noodzakelijk via Ceresstaete (0592 741 349) of Vaart Welzijn in Assen (088 030 5160).

De voorstelling vertelt het verhaal van de Opstand der Braven van 1963 en legt een link met de boerenonrust van nu. De voorstelling is destijds opgenomen om op een later moment digitaal te kunnen laten zien. Uit een persbericht dat is verstuurd door theater De Tamboer in Hoogeveen:

‘Bij Icare vinden ze het van groot belang dat het verpleeghuis een maatschappelijke rol vervult voor ouderen en kwetsbaren in de regio en dus is deze mooie samenwerking ontstaan. Om de theaterbeleving compleet te maken wordt de ruimte aangekleed met rekwisieten uit de voorstelling. Het digitaal theater wordt financieel ondersteund door het landelijke innovatiefonds DigitALL en TCCN.’

De vertoning is voor iedereen toegankelijk en begint 18.30 uur. Kaarten zijn verkrijgbaar via Vaart Welzijn (Apollopad 5 te Assen) of bij Ceresstaete (Ceresstraat 11a te Assen – 2e verdieping). Toegang 15 euro, inclusief een drankje. Net als in 1963 is er geen pinmogelijkheid.


Ongewoon massale bijeenkomst van Drentse en Groninger schrijvers, dichters en voorlezers in Roden

Affiche Dichters in de tuunPersbureau Knip & Plak ontving via Gerrit Boer onderstaand persbericht plus bijgevoegd affiche ter promotie van een literaire bijeenkomst in Roden, zondag 2 juni. Afgaand op de inhoud betreft het een ongewoon massale bijeenkomst van schrijvers, dichters en voorlezers die actief zijn in Drenthe en Groningen:

Klaas Smid, Martin Koster, Suze Sanders, Tonko Ufkes, Anne Doornbos, Ton Peters, Egbert Hovenkamp II, Gerrit Boer, Ans Klok, Charles Lagendijk, Willem van der Velde.

Het persbericht gaat als volgt: 

‘Wat doen al die schrijvers in Drenthe, in ‘t Westerkwartier of in Groningen? Wat schrijven ze, wat denken ze? Wij willen het weten! Wij halen ze op! Naar Roden!

Het Scheepstra Kabinet en Underweg nodigen iedereen uit om in die prachtige tuin van de Scheepstraschool in Roden te luisteren naar gedichten, verhalen en muziek, te praten met dichters en schrijvers, koffie te drinken tussen de lavendel, de rozen en de margrieten. En je kunt rondkijken in de schoolklas van Ot en Sien!

Er zijn drie podia met moderne literatuur, maar ook voordrachten over al gestorven schrijvers (Gerard Nijenhuis, Peter van der Velde) en lezingen over (buitenlandse) schrijvers, vertaald door Drentse en Groninger dichters (Martin Koster/Paul Celan, Suze Sanders/Jon Fosse, Ton Peters/Ted Koozer, Egbert Hovenkamp II/Herman Gorter).

Maar Nederlands kunnen we ook: ter afsluiting van de dag wandelen we met Klaas Smid, burgemeester van het Noordenveld, naar het Vasalis-monument waar hij gedichten van Vasalis zal lezen. Veur grenzeloze poëtische muziek, of muzikale poëzie, zorgen Johanna Varner en Leonieke Toering.’

De aanvang is zondag 2 juni om 13.30 uur. Locatie: De Treftuin bij de Scheepstraschool, Schoolstraat 1 in Roden. Kaartjes: 10 euro voorverkoop via www.scheepstrakabinet.nl/agenda of Boekhandel Daan Nijman in Roden. 12,50 euro aan de kassa.


Debatcentrum Coevorden wil bijdragen aan een cultuur van tolerantie en respect

Synagoge-Coevorden

In Coevorden opent een debatcentrum, in het Synagoge Museum aan de Kerkstraat 36. Initiatiefnemers zijn Stichting Synagoge Coevorden en het Diversiteitsplatform Coevorden.

De eerste bijeenkomst is maandag 27 mei om 14.00 uur met bijdragen van burgemeester Renze Bergsma en journaliste Naeeda Aurangzeb en de onthulling van een naam en logo. Aansluitend zal een jongerendebat plaatsvinden in samenwerking met scholengemeenschap De Nieuwe Veste. Ook de tweede bijeenkomst, op 3 juni, is een jongerendebat.

Citaat uit een persbericht:

‘De initiatiefnemers willen het publieke debat in Coevorden stimuleren en ruim baan bieden aan vrije geesten en denkbeelden. Zo draagt het debatcentrum bij aan een cultuur van tolerantie en respect.

De locatie is de synagoge Coevorden: als voormalig huis van gebed, studie en samenkomst voor de lokale Joodse gemeenschap de aangewezen plek om het debatcentrum te huisvesten. Taal en debat - het van vele kanten bekijken van morele standpunten- hebben door de eeuwen heen een centrale rol ingenomen in de Joodse cultuur. Als getuige van het Joods verleden in Coevorden symboliseert de synagoge daarnaast wat gebeurt als je niet meer naar elkaar luistert.

Het centrum richt zich primair op de inwoners van de gemeente Coevorden. Met de activiteiten hopen ze echter op een bovenlokale uitstraling.’


Tonnus Oosterhoff over wat kunst doet met de beleving van de werkelijkheid

Tonnus Oosterhoff Roel IdemaDichter en schrijver Tonnus Oosterhoff brengt zondag 26 mei een bezoek aan kunstpodium Campis in Assen voor het uitspreken van een ‘inleiding’. De titel, voor zover je het een titel kunt noemen, ik vind het meer een onderwerpregel, belooft veel: ‘Wat doen poëzie en beeldende kunst met jouw beleving van de werkelijkheid?”

Citaat uit het persbericht:

‘De parallel tussen poëzie en beeldende kunst is snel getrokken. Oosterhoff neemt ons letterlijk mee langs de werken van Hendriks en Habers. Daarbij draagt hij een selectie voor uit het werk van verschillende dichters en laat hij ons ervaren hoe ook het (gesproken) woord onze werkelijkheid ‘vertekent’.’

Met Hendriks en Habers worden twee kunstenaars bedoeld dit op dit moment bij Campis tekenwerk exposeren: Rosemin Hendriks en Kim Habers. De inleiding begint om 12.00 uur. Aanmelden kan via [email protected].


Voetafdrukloze theatervoorstellingen, bestaan die in Drenthe? Bestaan die überhaupt ?

De afvalkathedraal Foto Reyer Boxem
Ik interviewde Dirk Bruinsma, regisseur van theatergezelschap Peergroup, over de voorstelling Atropos die gespeeld gaat worden op een weiland ergens tussen Koekange of Koekangerveld – het is maar vanaf welke kant je komt.

Bruinsma had ik een half jaar eerder horen vertellen over een artikel in De Correspondent waarin hij had gelezen dat het gewicht van alle dingen die mensen hebben geproduceerd – van wasmachines tot gebouwen, van poppenhuizen tot wegen, inclusief paperclips en onze mobiele telefoons – het gewicht overtreft van al het leven op aarde.

Ik zag het voor me: een planeet met een kolossaal gezwel, zo zwaar dat het voortbestaan van de planeet in gevaar komt. Maar ik dacht ook: als je de op aarde beschikbare grondstoffen gebruikt voor de productie van goederen, kunnen die goederen dan meer volume of massa vormen dan de bron waaruit die goederen voortkomen?

Het kwam mij als zeer ingewikkeld voor. Had ik maar beter opgelet in de schoolbankjes. Vanwege mijn ontvankelijkheid voor pessimisme concludeerde ik, ook om er vanaf te zijn, dat de aarde uit zijn, haar of diens baan kan geraken. Met alle gevolgen van dien.

Bruinsma wilde het niet zover laten komen en kondigde de bouw van De afvalkathedraal aan, een theaterdecor op basis van restproducten, met het streven in Drenthe een voetafdrukloze theatervoorstelling te maken over de noodzaak van circulatie en hergebruik.

Vandaag in Dagblad van het Noorden het antwoord of zoiets kan. Bijgevoegde foto is van Reyer Boxem. Atropos wordt vanaf zaterdag 24 keer opgevoerd.  


Het Nieuwe Goed presenteert TREK over huidhonger in De Tamboer

Een paar weken geleden woonde ik in het gebouw van Loods13 te Emmen een avond bij met presentaties van Drents cultuurtalent. Daar schreef ik voor Dagblad van het Noorden dit veel geprezen stuk over. Destijds ging het om min of meer gevorderd talent. Komende donderdag is het, in De Tamboer in Hoogeveen, de beurt aan beginners die opereren onder de naam Het Nieuwe Goed.

Citaat uit een persbericht:

‘Op donderdag 23 mei brengen de zeven jonge Drentse kunstenaars van Het Nieuwe Goed de interdisciplinaire performance TREK gebaseerd op het thema ‘huidhonger’. Het publiek wordt meegenomen in een voorstelling met muziek, film, dans en spoken word.

Wanneer wordt fysiek contact een waardevol gebaar? Is het acceptabel om ernaar te vragen? Wat als het je wordt gegeven, terwijl je het eigenlijk niet wenst? Kunnen we zonder aanraking? En wat als het ontbreekt?

Tijdens deze 45 minuten durende voorstelling worden de zintuigen geprikkeld, kan er worden meegevoeld en worden bezoekers uitgedaagd na te denken over wat aanraking voor hen betekent.’

De voorstelling wordt 23 mei twee keer opgevoerd in De Tamboer, om 19.00 uur en 20.30 uur. In een later stadium volgen nog presentaties op 7 juni in Theater VanBerensteijn in Veendam en op 5 oktober in Theater De Winsinghhof in Roden. Voor meer over Het Nieuwe Goed klik hier.


Worteldagen 2024. Niet het mogelijk succes, maar de aanzet, inzet en overgave tellen

1 Hilde Jobben Worteldagen 2024
In Norg bezocht ik de Worteldagen. Na het niet doorgaan in 2023 beleefde het festival voor kleinschalig beeldend locatietheater de zeventiende editie. Op eerste Pinksterdag zag ik, verspreid over twee routes van elk een uur, acht korte voorstellingen en performances van voornamelijk studenten van de Hogeschool voor de Kunsten (HKU).

Alle ‘stukken’ die ik zag - het festival telde er meer - waren afgelopen twee weken op locatie gemaakt. Je zou de Worteldagen een leer- en probeerfestival voor zelfexpressie kunnen noemen. De charme zit er onder meer in dat de studenten onderzoekend te werk gaan. Ze exploreren zichzelf en de wereld waarin ze terecht zijn gekomen.

Dat leidde zondag tot kritische voorstellingen over onze omgang met de planeet in het algemeen en het gebrek aan aandacht voor wat op die planeet leeft in het bijzonder. Zoals de audiomonoloog Stipjes van Skyler van Delft, die een gebrek aan aandacht hekelde. Zoals de performance Lieve-Haast-Beestjes van Sam Wissink, die heel kalm bezoekers uitnodigde plaats te nemen in een cocon om hen daarna bewust te maken van tijdsbeleving.

3 Sam Wissink Worteldagen 2024

Een andere keer leverde het overtuigend geacteerde performances op over, bijvoorbeeld, een jonge vrouw met autisme die daar heel goed in wil zijn omdat ze alleen maar dingen wil doen als ze daar de beste in kan zijn (Myrdin de Leeuw), over een jonge vrouw die al sportend in een tuinhuisje en een kas een opgefokt zelfbeeld creëert (Luite Hasperhove) en over een jonge vrouw met een alle kanten opwaaiende tekst, die zich identificeert met de bol vol paardenbloempluis (Maggie Thedinga).

Inderdaad, ik zag alleen maar vrouwen. Behalve een maker die mij aan een non-binair persoon deed denken, wat er misschien niet toe doet, maar als zo weinig mannen aan beeldend locatietheater doen, en vermoedelijk zo weinig mannen een opleiding in die richting volgen, geeft het te denken over de toekomst van beeldend locatietheater en wat mannen belangrijk vinden. Dit geheel terzijde.

Ondertussen is het navertellen van voorstellingen onzinnig werk, omdat ze a l’improviste tot stand zijn gekomen en geen doortimmert script lijken te volgen. De makers kijken niet op een rafeltje meer of minder. Regie is iets voor later, na de studie. Nu is het is de mogelijkheid tot groei die telt. Trouwens, wat dondert het dat het soms volstrekt onduidelijk is waar iets begint of eindigt. Of uit de hand loopt.

2 Hanna Pol Worteldagen 2024

Zoals tijdens de performance van Hanna Pol. Die bezoekers de opdracht gaf op een in cirkels gemaaid gazon rondjes te wandelen. Onderwijl speelde ze een vrouw in nood, qua outfit deed ze denken aan een in steek gelaten bruid, die zich in een vijver probeerde te verdrinken. En de bezoekers maar kringetjes lopen, tot iemand op het idee kwam om de bruid te redden. Ik was het weer eens niet.

Zo kon het gebeuren dat Hilde Jobben op een zonovergoten grasveldje naast een zwembad in bikini bij een paar kluisjes speelde dat ze haar spullen kwijt was geraakt, een langdurig telefoongesprek begon te voeren, zich liet strelen door een douchekop, aan de praat raakte met een regenlaars over hoe leuk het is voor een laars om een keer mooi weer mee te maken en uiteindelijk in regenponcho uit beeld fietste.

Wat opviel was een gebrek aan ego bij de jonge makers. Je zou verwachten dat de studenten een bezoek aan de Worteldagen aangrijpen om zich in de kijker te spelen, met flyers en al. Want afgaand op wat de televisie doet geloven, willen jonge mensen die iets met kunst doen vooral succes boeken en meteen door naar de volgende ronde.

Maar nee, niks daarvan in Norg. Geen enkele poging tot profilering en ijdelheid, maar vooral veel aanzet, inzet en overgave. Heel verfrissend.