Op de foto voor 'AI: More than human' in het Forum

Op de vierde verdieping van het Forum in Groningen, of is het de vijfde?, staat een intrigerend hokje. De ene zijde is beplakt met portretfoto's waarin woorden zijn geprojecteerd. De andere zijde oogt als een ouderwetse cabine waar je portretfoto's kunt laten maken.

PoemPortret (2019) Es Devlin
Voor het hokje staat een bordje met daarop de mededeling dat het hier om het PoemPortrets van Es Devlin uit 2019 gaat, een experiment dat deel uit maakt van de tentoonstelling AI: More than human.

Na een paar keer om het intrigerende hokje heen te zijn gelopen, besloot ik de tentoonstelling te bezoeken. Eindelijk; AI: More than human loopt al sinds begin december. Als het goed is, is het een voorbeeld van hoe het Forum óók een plek voor spraakmakende exposities wil zijn.

Op de website van het cultuurpaleis wordt dat als volgt geformuleerd:

"Met twee ruime expozalen kunnen we prikkelende tentoonstellingen programmeren; van internationale blockbusters tot kleinere exposities met lokale partners. Wat onze exposities met elkaar gemeen hebben, is dat ze in het teken staan van populaire cultuur, technologie en actualiteit."

Hoe ik een en ander ervoer, staat binnenkort in de krant of achter de betaalmuur van de Dagblad van het Noorden-website – daar zijn we nog niet over uit. Misschien komt het stuk niet door de keuring, de eindredactionele lat ligt iedere dag op een andere plek. Wat vast staat, is dat de entreeprijs voor AI: More than human, 15 euro, moeten worden terugverdiend.

Wat ik hier wel wil melden, is dat ik weer buiten, maar toch binnen, want nog steeds in het Forum, besloot plaats te nemen in het fotohokje om een PoemPortret te laten maken. Dankzij een aanwezige Forum-medewerker bleek dat wonderlijk eenvoudig. Alles wat ik moest doen was een woord noemen, in het Engels uiteraard, en in een lens kijken.

Mijn woord zou worden toegevoegd aan een voortdurend evoluerend gedicht dat op basis van het Engelse vocabulaire en toevoegingen van mijn voorgangers is en wordt gemaakt. De keuze viel op 'probably'. De Forum-medewerker voerde het in haar mobiele telefoon in. Ik keek naar de lens in het hokje en even later werd mij een foto overhandigd waarin de 'dichtregel' op mijn gezicht was geprojecteerd: 'Probably bringing the parth of soul, develop the waste of the spring.'

Kunstmatig? Intelligent? Ik zag er verdwaasd en afgepeigerd uit. Golem was er niets bij.


Vrouwen kijken met Albert Joseph Moore

A Venus (1869) Albert MooreOp de cover van de cultuurbijlage van Dagblad van het Noorden en de Leeuwarder Courant prijkt vandaag een schilderij van Albert Joseph Moore getiteld Een venus. Het is een vrouw met een six-pack, zoals de Britse kunstenaar ze eind negentiende eeuw graag liet zien. Niet omdat hij vond dat vrouwen met six-packs aantrekkelijk zijn, maar omdat hij op deze manier iets duidelijk kon maken over zijn opvattingen over esthetiek en schoonheid.

Moore (1841 – 1894) behoort net als Lourens Alma-Tadema (1836 – 1912) tot de schilders die in de negentiende eeuw voor hun ideeën over schoonheid teruggrepen op de Klassieke Oudheid, de periode die werd gezien als bron van puurheid en geldt als bakermat van de Westerse beschaving. Aan het feit dat die Oudheid beslist ook minder fraaie kanten kende, werd voorbijgegaan.

In Museum De Buitenplaats in Eelde is deze winter een bescheiden tentoonstelling rond de Engelse kunstschilder te zien. Getoond worden zo'n veertig werken, waaronder een aantal van Moore's tijdgenoten en schilderende familieleden. Ze zijn vrijwel allemaal afkomstig uit Engelse musea en dan vooral de York Art Gallery. Na Eelde reist de tentoonstelling die kant op, naar de geboortestad van Moore.

Moore wordt in Eelde gepresenteerd als een man die de kunst hoger achtte dan commercieel en publiek succes. Volgens zijn biografen sluit zijn levenswandel bij die opstelling aan. Hij zou opvallend verlegen en introvert zijn geweest, wat het zaken doen meestal niet ten goede komt. Hij zou niet geïnteresseerd zijn geweest in aardse zaken en weelde, vandaar ook wellicht dat hij in armoede is gestorven.

Meer in de krant van vandaag en museum De Buitenplaats in Eelde.


Gaande en komende Culturele Gemeente van Drenthe

Van Goede GrondEmmen heeft nog een half jaar te gaan als culturele gemeente van Drenthe, en richt de blik op het einde. Tegelijkertijd is bij de opvolger, de gemeente Tynaarlo, het ongeduldig trappelen begonnen. In Zuidlaren kijken ze vandaag uit naar het begin.

Dinsdag werden aan het Raadhuisplein in Emmen drie slotprojecten aangekondigd die de finale vormen van de periode dat Emmen zich heeft verkocht als 'Culturele Drentse Gemeente' – wat net iets anders is dan 'culturele gemeente van Drenthe', bedenk de verschillen, maar dat terzijde.

Eerste slotakkoord is de Canon van Emmen, een publicatie waarmee stichting Erfgoednetwerk de geschiedenis van Emmen belicht in vijftig vensters. Te beginnen met de hunebedden, eindigend met de nieuwe woonwijken, en daartussen onder meer 'afscheiding en landverhuizing' en ook 'het telen van boekweit'.

Het tweede project is een muzikaal straattheaterspektakel van De Kunstbeweging op het Raadhuisplein. Het spektakel is geïnspireerd door het lied Gewoon een Zuidoost-Drent van Jaap Lamfers, maar ook door de eerste steenlegging van het Atlas-theater op de dag dat de plannen voor 'Van Goede Grond' officieel werden gepresenteerd, in oktober 2014.

De finale wordt het avondvullend theaterspektakel Bloei! in het Atlas-theater en op podia in de omringende dorpen met inzet van kunstenaars en verenigingen die een bijdrage hebben geleverd aan 'Van Goede Grond'. De muziek van Bloei! wordt gemaakt door een gelegenheidsorkest dat is samengesteld uit de Bigband Emmen en het Kamerorkest Emmen.

In Zuidlaren wordt vandaag vooruitgeblikt naar 2017 en 2018, de periode dat Tynaarlo culturele gemeente van Drenthe is. Het motto van het programma is 'Geschiedenis met een knipoog', waarmee duidelijk mag zijn dat Tynaarlo er zeer veel aan gelegen is om erfgoed in de belangstelling te houden.

Het programma in Tynaarlo is opgezet rond zeven thema's die naar evenzoveel verhalen in de gemeente verwijzen: de Waterburcht in Eelde, het psychiatrisch ziekenhuis Dennenoord in Zuidlaren, de Hervormde Kerk van Vries, Berend Botje in Zuidlaren, het Meisje van Yde, de voormalige Rijksluchtvaartschool in Eelde en de Ridderorde van Bunne.


De Drent schrijft, de Groninger maakt muziek

Zondag wordt in de Winsinghhof in Roden bekendgemaakt wie zich winnaar van de Dagblad van het Noorden Streektaalprijs 2015 mag noemen. Het is de elfde maal dat de onderscheidingen voor het beste Nedersaksische boek, cd of dvd of anderszins worden uitgereikt. Waarbij deze keer opvalt dat in het Gronings veel muziek wordt gemaakt, in het Drents veel geschreven wordt en dat er een roman in het Stellingwerfst kans maakt.

Muziek (cd/dvd)

  1. Evenwicht – Martijje
  2. Klaai – Arnold Veeman
  3. Dit is – Gert Sennema & Westkant Stad
  4. Dagbouk van n troubadour – Hans van der Lijke
  5. Veenhoessessies – De Troebadoers

Literatuur (proza/poëzie)

  1. Kringloop – Gerard Nijenhuis
  2. Kunstroet – Jannie Boerema e.a.
  3. Kattenbende en hondenboel – Klaas Koops
  4. Mannen bint maakt van jongens – Tieme Woldman
  5. Onder de weg en over de locht – Jan Siebo Uffen e.a.
  6. Een vrouw van ivoor – Johan Veenstra

De jury bestaat uit voorzitter Eric van Oosterhout, Jannie Kuipers, Tonko Ufkes, Geesjen Doddema en Egbert Meyers.


Collectieve propaganda van het e-boek in Nederland

De openbare bibliotheken leenden vorig jaar 1,6 miljoen e-boeken uit. Dat kan en moet veel beter, vinden ze. Een campagne moet ertoe leiden dat meer bibliotheekleden een account aanmaken om e-boeken te lenen en dat bestaande accounts vaker worden gebruikt.

De campagne is op de eerste plaats opgezet als leesbevordering. Uit gegevens van de Koninklijke Bibliotheek blijkt dat het lenen van e-boeken via de bibliotheek in de lift zit. Volgens de meest recente cijfers kunnen op dit moment zo’n 240.000 Nederlanders via hun bibliotheekabonnement e-boeken lenen. Werden in 2014 814.00 boeken gedownload, eind vorig jaren was dat 98 procent meer: 1,6 miljoen e-boeken.

IMG_9543
Daarnaast moet de campagne het imago van de openbare bibliotheek versterken. "De bibliotheek doet al jaren veel meer dan alleen papieren boeken uitlenen", zegt e-boekenambassadeur Jannie Kuipers van de bibliotheken in Emmen. "Door nu aandacht te besteden aan dit onderwerp wordt dat extra benadrukt."

Derde doel is het tegengaan van criminaliteit. Hoewel precieze cijfers ontbreken worden volgens schrijvers, uitgevers en boekverkopers te veel e-boeken illegaal verspreid. Voor de e-boeken van de bibliotheek zijn met rechthebbenden afspraken gemaakt over vergoedingen.

De e-boekencollectie van de bibliotheken omvat op dit moment ruim 11.000 titels. Lang niet alles wat op papier verschijnt is ook digitaal beschikbaar. Ambassadeur Kuipers: "De beschikbaarheid wisselt per uitgever en auteur. Sommigen stellen hun titels makelijker en sneller als e-boek beschikbaar dan anderen."

De meest geleende titel in 2015 was de thriller Daglicht van Marion Pauw, gevolgd door de roman Birk van Jaap Robben en het non-fictieboek Laat je hersens niet zitten van Erik Scherder. Het leeuwendeel van het e-boek-aanbod bestaat uit romans, gevolgd door non-fictie en spannende boeken.

Vooral als het om populaire titels gaat, biedt digitaal lezen voordelen, zegt Kuipers. "De gewone collectie heeft soms beperkingen, vaak zijn er maar een paar exemplaren per filiaal beschikbaar. Als een middelbare scholier iets voor de lijst moet lezen, vist hij soms achter het net. Met het lezen-voor-de-lijst-aanbod heb je dan meteen de mogelijkheid om te beginnen met lezen.’’

Met de verkoop van het e-boek wil het volgens Stichting Collectieve Propaganda van het Nederlandse Boek (CPNB) nog niet vlotten. Hoewel er in 2015 wel meer e-boeken werden verkocht dan in 2014, maakten ze maar 6,5 procent uit van de totale omzet. Er gingen vorig jaar 39 miljoen boeken over de toonbank, een stijging van 4,8 procent ten opzichte van een jaar eerder, aldus de CPNB.


Talentvolle kunstenaars uit Emmen gezocht

De gemeente Emmen is op zoek naar kandidaten voor de Aanmoedigings Cultuurprijs Emmen 2015. Deze tweejaarlijkse prijs is bedoeld voor 'een of meerdere personen die recent een vernieuwende artistieke ontwikkeling hebben laten zien. Ook nieuwe initiatieven voor het culturele leven in Emmen komen in aanmerking. Naast personen kunnen ook verenigingen of instellingen worden genomineerd.' 

Cultuurprijs EmmenKandidaten gemotiveerd voordragen kan tot 22 oktober via deze link, per mail via cultuurprijs@bibliotheekemmen.nl en per post via Bibliotheek Emmen, Postbus 1019, 7801 BA Emmen. Een deskundige jury onder voorzitterschap van Hans ten Cate maakt een selectie uit de aanmeldingen, waarop vervolgens vanaf 17 november gestemd kan worden.                                                

Publieks- en jurystemmen bepalen uiteindelijk aan wie de Aanmoedigings Cultuurprijs Emmen 2015 wordt uitgereikt: 1000 euro en een kunstwerk. Dit laatste gebeurt 8 januari tijdens de nieuwjaarsreceptie van de gemeente Emmen in Theater de Muzeval.


Dichtbundels lenen voor op de smartphone

De bibliotheken maken moeilijke tijden door. De collectie krimpt, het aantal lidmaatschappen daalt en de uitleningen worden minder. Gevolg is sluiting van filialen – wat op het platteland net even harder aankomt dan in de steden.

Poezieweek 2015Maar er is ook goed nieuws: zonder bibliotheekfiliaal in de buurt kun je ook boeken lenen. Tijdens de Week van de Poëzie hebben leden en niet-leden via Bibliotheek.nl na het downloaden van PoëzieBiebapp vier weken kosteloos toegang tot tien dichtbundels voor smartphone of tablet. Een paar keer tikken en vegen. Klaar.

Hoewel de bediening iets te wensen over laat – snel naar andere bundel grijpen is er niet bij – leest de app verrassend goed. Wat heet: anders dan Oorlog en vrede van Tolstoj lijken gedichten door hun bondige vorm gemaakt voor een smartphone, vooral als je het apparaat horizontaal houdt.

Het zijn niet de minste dichters die PoëzieBiebapp ontsluit. Vijf Nederlanders, vijf Vlamingen. Vier dode en zes levende dichters. Honderden gedichten. Van Hugo Claus, Herman De Coninck, Christine D'haen, Gerrit Kouwenaar, Ellen Deckwitz, Jules Deelder, Paul Bogaert, Andy Fierens, Judith Herzberg en Ilja Leonard Pfeijffer.

Van laatstgenoemde krijgen we De man van vele manieren, de verzamelde gedichten tussen 1998 en 2008. Inclusief het hilarische voorwoord waarin 'de miskende dichter' Pfeijffer destijds verklaarde waarom zijn naaktfoto op het achterplat sierde. Die foto biedt de PoëzieBiebapp nu weer net niet; ook de moderne techniek heeft grenzen.


Over Alva achterna van Frank Westerman

Alva AchternaFrank Westerman meldde onlangs monter dat hij, ondanks het mislopen van de AKO-prijs voor Stikvallei, iets nieuws is begonnen. Dat nieuws behelst een minderheidsaandeel in uitgeverij Fosfor en de publicatie van de longread Alva achterna, een uitgave die gelezen kan worden via smartphone, tablet of computer.

Het fonds van Fosfor, gespecialiseerd in digitale journalistiek en literaire non-fictie, bevat auteurs als Geert Mak, Joris van Casteren, Henk Hofland, Jeroen Wielaert en Rob Zijlstra. Westerman publiceerde eerder dit jaar digitaal De moord op de boekverkoopster, waarin met literaire middelen een waargebeurd verhaal wordt verteld over de gifmoord op de eigenaresse van een boekhandel in Wageningen.

Later verscheen alsnog een papieren versie, maar van de longread werden online 7000 exemplaren verkocht – een indrukwekkend aantal. Waarbij moet worden opgemerkt dat we het hier niet over een veredeld pdf-bestand hebben, maar over een publicatie waarbij de lezer behalve tot de tekst ook toegang heeft tot achterliggende informatie, zoals foto’s en kaartjes, én een door de auteur zelf voorgelezen versie.

Alva achterna bestaat uit twee hoofdbestanddelen. In het eerste vertelt Westerman hoe hij eind jaren tachtig bluffend zijn debuut als krantenjournalist probeerde te maken met een reportage over een adellijk huwelijk in Spanje. Het is een vertelling met veel gevoel voor slapstick, eindigend in een ontmoeting met de toentertijd toekomstige hertog Carlos van Alva, nazaat van de IJzeren Alva uit de Tachtigjarige Oorlog.

Het tweede deel is de reportage die het Spaanse avontuur opleverde. In het stuk, in 1992 door dagblad Trouw geplaatst onder de kop ‘Alva, Alva, we houden van je’, is een hoofdrol weggelegd voor de onlangs overleden, excentrieke hertogin Cayetana van Alva. Westerman heeft hier nog niet de bevlogen stijl te pakken die hem zo lezenswaardig maakt, maar het begin is er: het licht aangezette drama, de belofte dat de lezer iets gewichtigs mee gaat maken, het ontstaan van de frictie.

De waarde van Alva achterna zit niet in de vent, maar in de vorm. Deze longread laat zien dat lezen op het scherm wel degelijk iets toevoegt. Het zijn mogelijkheden die het papieren boek weliswaar ook kan bieden – fotokatern, cd, plattegrond – maar digitaal toch wel erg compact en toegankelijk zijn gemaakt. Papier is allesbehalve passé, maar voor de longread zou zomaar een mooi toekomst weggelegd kunnen zijn. Een slimme investering.

Titel: Alva achterna. Auteur: Frank Westerman. Uitgeverij: Fosfor. Prijs: Tot 1 januari gratis via www. uitgeverij-fosfor.nl


Blank on Blank laat de doden bewegen

Wat u in kranten tijdschriften leest, op televisie ziet of op de radio hoort, is vrijwel nooit het hele verhaal. Journalisten en redacteuren selecteren en laten – noodgedwongen – boeiende informatie achterwege. Omwille van ruimte en tijd. Of omdat die ene anecdote, hoe fijn ook, niet bij het verhaal past.

De mensen achter het Youtube-kanaal Blank on Blank wekken vergeten en ongebruikte interview-fragmenten tot leven, mits ze in de archieven geluidsopnamen bewaard zijn gebleven. Ze doen dat door fragmenten op te poetsen en er vervolgens tekenaars op los te laten. Aldus ontstaan filmpjes van zo'n vijf minuten, soms verluchtigd met oude foto's.

 

Zo'n 30 geanimeerde interviews produceerde Blank on Blank inmiddels, voornamelijk met overleden Amerikaanse beroemdheden. Kurt Cobain vertelt over identiteit, Jim Morrison over overgewicht, Barry White over het bedrijven van liefde, Grace Kelly over John F. Kennedy, Johnny Cash over de gospel. Ook David Bowie (over Ziggy Stardust) en Meryl Streep (over schoonheid) krijgen het woord.

De tijd doet vreemde dingen, ook met interviews. Het is moeilijk voor te stellen hoe Tupac Shakur na zijn dood kon uitgroeien tot hiphop-held, terwijl hij bij leven en welzijn zoveel onzin uitkraamde. En is het ronduit pijnlijk luid gelach te horen als Philip Seymour onzeker, maar openhartig vertelt over zijn problemen met genotmiddelen.

Het is fascinerend om de doden te horen praten en te zien bewegen. Misschien wel juist omdat die bewegingen uit getekende lijnen bestaan, waardoor de tragiek van de betreurde iets lichtvoetigs krijgt. Ook als de geinterviewde postuum door het stof gaat voor zijn levenswandel. Stan Getz: ,,I've done some dastardly things, but what can I do except make amends and apologize."   

Het wachten is op een animatie met Robin Williams.