Nieuw festival, volledig gewijd aan de poëziefilm
Wie troost de huilende bruiden van Oldambt?

Luisteren naar de Denker des Vaderlands

Paul van Tongeren
Ik bezocht het Filosofiecafé van Emmen. Dat had ik al veel eerder willen doen, maar door de coronamaatregelen waren er geen eerdere mogelijkheden. Dit was het allereerste filosofiecafé in Emmen. Nu belandde ik op de eerste rij in de Grote Kerk van Emmen voor een lezing van Denker des Vaderlands Paul van Tongeren. Achter mij zaten zo'n tachtig mensen. Een stukje verderop zaten er ook een paar.

Uitverkochte zaal. Niks geen bezoekhuiver zoals je die aantreft in het theater en bij concerten met klassieke muziek. Hier werd voorzien in een behoefte. De organisatoren oogden blij en opgelucht.

Volgens mijn ticket zou Van Wonderen spreken over de betekenis van verwondering. Zijn lezing bleek echter te gaan over het wonder van betekenis, zo heet ook het boekje dat bij zijn benoeming tot Denker des Vaderlands is verschenen. Een klein verschil, en zoals vaker in de filosofie hebben kleine verschillen  gevolgen.

Ik zou hier graag een samenvatting van de - boeiende, om niet te zeggen 'interessante' - lezing willen geven. Maar ik doe dat niet, omdat ik daar niet toe in staat ben. Dat ik in die kerk op de eerste rij zat, wil niet zeggen dat ik alles goed kon volgen. Verre van. Luisterend Van Tongeren dwaalden mijn gedachten regelmatig af. En als ze niet afdwaalden vroeg ik mij af of ik het wel goed begreep en of ik het wel goed verstond.

Regelmatig ook vroeg ik mij af of wat Van Tongeren beweerde wel juist was. Hij zei het wel, maar klopte het? Was het door hem wel goed doordacht? Kon er ook iets zinnigs tegenin gebracht worden? Ik probeerde het, maar waarom? Waarom kon ik niet gewoon aannemen wat hij daar losjes stond te beweren? Terwijl de Denker des Vaderlands onverstoorbaar voort sprak, raakte ik soms piekerend een beetje achterop en was ik daarna een tijdje druk met aanklampen.

Na de pauze – de lezing van Van Tongeren duurde een uur, hij deed het grotendeels uit zijn hoofd – mochten er vragen gesteld worden. De eerste ging over de zin van het leven, de tweede over hoe de mens verwijderd raakt van de oorsprong, de derde of het verschil tussen van betekenis zijn en betekenis nemen, de vierde over hoe het kan dat depressieve kunstenaars soms toch kunst kunnen maken. Enzovoorts.

Wat mij tijdens het vragenmoment opviel was dat de Denker des Vaderlands door sommigen werd bejegend als een soort orakel, als iemand die de antwoorden wel weet. Wat ik mij na afloop tijdens het napraten met het glas in de hand weer eens bedacht, was dat iedereen alles op zijn of haar eigen manier probeert te bedenken en te verwerken, dat er tussen al die interpretaties altijd ruimte blijft om weer iets anders te bedenken en te beweren. En samenvatten onmogelijk is.

Volgende keer weer.