Over 'Oranje. Hoe een klein dorp groot kan zijn'
De Groene overbrugt de kloof tot in de brievenbus

Het boekenvak, booktok en de Nederlandse taal

Boektok-banner Boekhandel Donner
Anton Scheepstra werd ter gelegenheid van het 30-jarig bestaan van zijn uitgeverij Passage geïnterviewd door Enno de Wit van Boekblad. Het interview is hier na te lezen. Dit is de slotalinea:

'Als probleem waar te weinig aandacht voor is, ziet hij [Anton Scheepstra] de afnemende belangstelling voor Nederlandse literatuur: ‘We hebben het over ontlezing, maar jongeren lezen nog steeds, vaak in het Engels. Terwijl literatuur in het Nederlands lezen een verrijking is voor je taal. We zijn daar als boekenvak niet alert genoeg op.’

Na lezing van die laatste woorden moest ik denken aan een stukje in de Volkskrant eind augustus waarin talkshowhost en recensent Grietje Braaksma in de hoedanigheid van bedrijfsleider van Broese in Utrecht vertelde hoe haar boekhandel de zomer was doorgekomen. Ik vond het terug in het Volkskrant-archief:

‘Voorspoedig. De impact van #booktok op jongenplatform Tiktok – een community waar jongeren over boeken praten – is immens. Er komen plotseling groepen pubers als sprinkhanen naar Broese en ze halen alle kasten leeg! Youngadult, veel Engelstalige, maar ook Nederlandstalige boeken. We laten nu in sneltreinvaart boeken uit Engeland komen, omdat we het anders niet kunnen aanvullen. Zo zie je: lezen moet niet worden opgelegd door volwassenen, het moet uit de groep zelf komen. Deze ontwikkeling is een enorme opsteker voor het boekenvak.’

Een paar weken eerder had het Het hart van Nederland een item gebracht waarin hetzelfde werd gemeld, in de ronkende taal waarmee de commerciële televisie bekend is geworden, net als Grietje Braaksma: 'Gebruikers van de app Tiktok zijn massaal aan het lezen geslagen. Onder de noemer Booktok delen kinderen massaal hun favoriete boeken en sommige titels zijn daardoor niet aan te slepen'. 't Kon minder.

De bijbehorende beelden waren opgenomen bij Broese. Het bedrijf van Braaksma is niet de enige boekhandel die gelukkig is met Booktok. Zie daarvoor deze link en lees dan ook het artikel dat in het Parool heeft gestaan, de hoofdstadskrant waar ontwikkelingen en andere hypes uit de Verenigde Staten dankzij de nabijheid van Schiphol net iets eerder aanspoelen dan in de rest van Nederland.

In het item van Het hart van Nederland kwam ook Soraya Riem in beeld. Namens een niet nader genoemde uitgeverij probeerde ze ook Nederlandstalige boeken onder de aandacht van jongeren te  brengen te brengen. Een maand later dook de zeer enthousiaste Riem op in de Volkskrant, in een stukje over de Boekenweek van Jongeren. Daar werd ze niet alleen opgevoerd als 'de bekendste Booktokker van Nederland' maar tevens als 'eventmanager' bij uitgeverij Lebowski.

Wat Passage blijkbaar nodig heeft, is een Tiktok-account. En meer Engelstalige young-adult titels. For sure. Een eventmanager heeft de uitgeverij al dertig jaar.

Terug naar de uitspraak van Scheepstra dat de aandacht voor Nederlandstalige literatuur afneemt. Afgaand op de titels in de Bestseller 60 – aan een Nederlandse vertaling wordt al jaren gewerkt – zou het zomaar waar kunnen zijn. De meest recente lijst met beste boekverkopen telt veel kinder- en jeugdboeken, maar vaak is de afdeling Nederlandstalige literatuur slecht vertegenwoordigd. Dat geldt overigens ook de boekenpagina's in NRC Handelsblad en de Volkskrant waar vertalingen uit het Engels doorgaans meer aandacht en ruimte krijgen dan Nedlit.

Twee jaar geleden verscheen Against English, een boek waarin dertig schrijvers en wetenschappers verzet aantekenen tegen de verengelsing van de Nederlandse taal en maatschappij. Dat boek heeft nooit de Bestseller 60 gehaald. Er is ook geen sequel van verschenen, laat staan dat Soraya Riem is gevraagd dit pamflet bij de leeshongerige jeugd via de socials aan te prijzen.

Soms denk ik dat het boekenvak in Nederland – kranten incluis – nauwelijks geïnteresseerd is in de Nederlandse taal, maar alleen in het eigen voortbestaan.

Voor liefhebbers en andere cultuurpessimisten: klik hier. Of nog beter: verlaat het scherm. Onmiddellijk. Lees een boek.