Een achterband repareren. Ontevreden zijn
The Undertones

Utrechtenaar, Twentenaar, Drentenaar

Utrechtenaar

In de Volkskrant van zaterdag een brief waarin de redactie wordt gecorrigeerd wegens verkeerd woordgebruik. Aanleiding is een bericht over de veroordeling van een man in Utrecht die koningin Maxima heeft beledigd. Wie wil weten wat de man heeft gezegd, bezoekt deze link. Het doet er hier niet toe, het gaat om het woord Utrechtenaar.

Hoewel ik een tijdje in Utrecht gewoond heb, en soms De Roze Wolk bezocht, hoorde ik het woord voor het eerst in een aflevering van 't Schaep met de 5 pooten. Het was, ik meen, in een aflevering waarin Lukas Blijdschap worstelt met het bekendmaken van zijn seksuele voorkeur.

Dat wordt bemoeilijkt als aan de bar door Arie Balk, Kootje de Beer en Huipie van Duivebode grappen worden gemaakt over Utrechtenaars. De context maakt duidelijk dat met Utrechtenaar misprijzend een homoseksueel wordt bedoeld.

Kort zoeken op internet doet vermoeden dat de omschrijving Utrechtenaren te maken heeft met sodomieprocessen. Volgens het boek Riskante relaties: vijf eeuwen homoseksualiteit in Nederland 1233-1733 van D.J. Noordam zouden in de achttiende eeuw in Utrecht meer dan veertig vervolgingen van homoseksuelen hebben plaatsgevonden.

Als gevolg hiervan grepen ook in Zuidhorn dergelijke vervolgingen plaats. De Groninger jonkheer Rudolf de Mepsche zou in de achttiende eeuw 22 mensen hebben laten doden omdat zij 'helsche boosheit of grouwelyke zonde van sodomie' hadden begaan. De bijnaam van inwoners van Zuidhorn is naar het schijnt windhappers, al wordt hier en daar ook gerept van smaalruggen.

Nu even een zijstap.

Af en toe duikt het begrip Drentenaar op. Daar wordt dan geen homoseksueel mee bedoeld, maar een inwoner van Drenthe. Getuige reacties op Twitter vinden sommige inwoners dat niet fijn. Waar inwoners van Twente zonder probleem Twentenaren mogen worden genoemd, en inwoners van Den Bosch Bosschenaren, heten inwoners van Drenthe Drenten.

Dat zou je jammer kunnen vinden, bijvoorbeeld omdat daardoor het gezegde 'Uit gouden korenaren schiep God de Twentenaren (en uit het kaf en de resten de mensen uit het westen)' niet opgaat voor inwoners van Drenthe.

En weer een stapje terug.

Het verkeerd  gebruikt van het woord Utrechtenaar is niet ongewoon. Het archief van de Volkskrant leert dat het vaker misgaat in de krant. Het blijven dan ook Amsterdammers. Zelf ben ik in Drenthe een westerling.