Wim Hofman: het zoeken en vinden waard
Over 'Naar buiten' van Fratsen

Ook ik was erbij, op veilige afstand

Nicolae Ceauşescu 21 december 1989
"Jij hebt het nieuws aan je kont hangen", zei ik zaterdag in Groningen tegen Frénk van der Linden. Kort daarvoor was de première van zijn documentaire met regisseur Eric Blom over Frans Haks en het Groninger Museum afgelast. In de bioscoop waar de vertoning moest plaatsvinden waren twee lijken gevonden.

"Dat denk ik ook wel eens", reageerde Van der Linden. Hij begon meteen te vertellen over zijn aanwezigheid in Peking toen het Plein van de Hemelse Vrede werd schoongeveegd. "Ik zat ineens als journalist twee weken vast in China. Midden in het wereldnieuws. Hoe kan zoiets, vraag ik me nog steeds af."

Ik dacht: Wat deed ik toen het Plein van de Hemelse Vrede werd leeg geveegd? Ik dacht: In welk jaar was dat ook maar weer?

Dinsdag woonde ik in Amsterdam de presentatie bij van De wereld volgens Darp van Frank Westerman. Het boek opent met de vraag 'Wat deed jij toen de Muur viel?'. 

Voor De wereld volgens Darp verzamelde Westerman dertig stukken, reportages, waarin de Koude Oorlog een rol speelt. Zes verhalen zijn samengebracht onder de titel Standplaats Belgrado. Zeven verhalen onder de titel Standplaats Moskou. Er zijn verhalen over Tsjetsjenië, Tadzjikistan, Siberië, Cuba. Er zijn verhalen uit andere delen van de wereld.

Steeds vertellen ze over de Koude Oorlog en hoe deze nagalmt. Bijna overal waar het mis was en vermoedelijk nog steeds is, is Westerman geweest. Bijna overal kent hij wel iemand, toen en nu.

Het tweede hoofdstuk vertelt over zijn reis naar Roemenië en hoe hij de opstand van het Roemeense volk tegen Nicolae Ceauşescu meemaakt. Hij loopt daarbij klappen op, wordt verhoord en vervolgens het land uitgezet.

Tijdens de boekpresentatie toonde Westerman het dossier dat destijds door de Securitate over hem was aangelegd. Voor zijn boek had het hij opgevraagd. Met behulp van een schoolvriend, die toen in Assen woonde en nu in Roemenië werkt, en een advocate was het gelukt om het dossier uit de archieven te krijgen.

Steeds opletten waar geschiedenis ontstaat. Overal op afstappen. Reizen. Overal mensen kennen. Details onthouden. Daarover schrijven. Verhalen gepubliceerd krijgen. 

Wat ik deed in 1989? Ik werkte bij de Nieuwe Apeldoornse Courant als regioverslaggever. In mijn portefeuille zaten dorpen als Uddel, Elspeet, Beekbergen, Loenen, Eerbeek en Brummen. Terwijl ik stukjes schreef over wat zich op kalvermesterijen afspeelde en gemeenteraadsvergaderingen bijwoonde en die ervoer als pleidooien voor anarchie, donderde elders in Europa 'het systeem' in elkaar.

Ik zat voor de televisie, dronk bier, rookte en zette af en toe een plaat op. Ook ik was er bij. Op mijn eigen manier.

Net als zaterdag in Groningen tijdens de bioscoopmoorden. De documentaire van Van der Linden had ik een dag eerder al gezien, thuis voor de televisie, als screener, via een vooraf toegestuurde videolink. Op veilige afstand.