Puur Noord, Toneelmeesters en Woordenstroom
Springerig denken met Tsead Bruinja

Over ‘De aankomst’ van Shaun Tan

ShaunShaun Tan is een van de meest bejubelde illustratoren ter wereld, vooral op basis van zijn prentenboeken. Vier jaar geleden ontving hij de Astrid Lindgren Memorial Award voor zijn werk. Een zelf geregisseerde animatiefilm naar zijn boek The lost thing werd in 2011 bekroond met een Oscar.

Dat uitgeverij Querido nu met een heruitgave van het woordloze De aankomst uit 2008 komt, kan als een statement worden gezien. De publicatie, vormgegeven als een door de tijd aangetaste boekband die ergens in een kist op zolder verborgen heeft gezeten, verschijnt op een moment dat in Europa volksverhuizingen gaande zijn.

In De aankomst zien we hoe een man met bedrukt gezicht zijn koffer pakt en afscheid neemt van zijn gezin. Al vroeg in het boek wordt middels een grote prent – potlood op papier, digitaal ingekleurd – gesuggereerd waarom. Tussen de huizenblokken van de stad zien we monstrueuze tentakels krioelen. Het kleurgebruik oogt triest-naargeestig.

In het volgende hoofdstuk vinden we de man terug op een overvol schip dat hem naar een nieuw land brengt. Tan schetst de aankomst in een, overweldigende nieuwe wereld – de skyline doet New York vermoeden – waar voor een vreemdeling geen enkele houvast is. Alles oogt onbegrijpelijk.

In de twee delen daarop wordt de verwarring van de hoofdpersoon en lezers vergroot op pagina’s vol surrealistische tekeningen en quaso- symboliek. Wat opvalt, is dat het beloofde land als duizelingwekkend en angstaanjagend wordt neergezet, terwijl er toch ook steeds mensen opduiken die de nieuwkomer een helpende hand willen bieden.

Over de plot zullen we het maar niet hebben, er moet iets moois overblijven. Waar het om gaat is dat Tan met deze aangrijpende graphic novel op overtuigende wijze duidelijk maakt hoe het moet zijn om door De Boze Krachten gedwongen te worden naar elders te verhuizen. En welke moeite het kost om daar vervolgens overeind te krabbelen.

Hij baseerde zich voor dit boek op de exodus in de tweede helft van negentiende en de eerste helft van twintigste eeuw. Maar ook op het verhaal van zijn ouders, die in 1960 vanuit Maleisië naar Australië kwamen, eveneens een Westers land waar immigratie niet zo vanzelfsprekend en eenvoudig is als sommigen willen doen geloven.

Tan weet uit eigen ervaring dat arriveren slechts het begin is. Niet voor niets gaan de boeken die hij voor en na De aankomst maakte over het diepmenselijke verlangen om ergens bij te horen. Om opgenomen, geaccepteerd en herenigd te worden. 

Titel: De aankomst. Auteur: Shaun Tan. Uitgeverij: Querido. Prijs: 14,99 euro (112 blz.).