Leest 'De onderwaterzwemmer' van P.F. Thomése
Onderschept: een verkeerd geadresseerde brief

Over 'Armer & Rijker' van Roel Visser

In 2011 verscheen Platter & Dikker, een fotoboek met een essay over consumentisme in onze samenleving. Fotograaf Roel Visser maakte de beelden. We zagen veel dikke mensen, veel tatoeages, veel naakt, porno en passiviteit, vastgelegd op straat en strand, tijdens festivals, fairs en wedstrijden.

Journalist H.J.A. Hofland schreef de tekst: ,,Het consumentisme is de ideologie die iets meer dan een halve eeuw geleden spontaan is ontkiemd, zonder theoretici en manifesten. Deze nieuwe leer heeft één universeel gebod: genieten! Zo veel mogelijk. Van alles. (…) Begeren in het algemeen veroorzaakt een bewustzijnsvernauwing.”

Roel2
Vier jaar later is er opnieuw een boek van Visser, Armer & Rijker.De foto’s liggen in het verlengde van Platter & Dikker. De sfeer die wordt opgeroepen, is soms identiek: escapisme, leegte, verwaarlozing. Maar waar in 2011 nog iets van gemeenschappelijkheid werd getoond – we zijn allemaal even erg – ligt de nadruk nu op een confronterende tweedeling.

De begeleidende tekst is van Ewald Engelen, de hoogleraar financiële geografie die – voor Piketty en Luyendijk – in Nederland naam maakte met verontrustende analyses van de mondiale geldindustrie. Nu levert Engelen een bevlogen beschrijving van wat hij Corpocratië noemt, een land zonder grenzen waar miljardairs de minste belasting betalen en de middenklasse de meeste.

Een citaat: ,,De neoliberale utopie van privatisering, liberalisering en deregulering, van marktwerking en mondialisering, van vrij verkeer van goederen, dienst, kapitaal en arbeid, van iPad en Starbucks, van Thatcher en Reagan, van welvaart en geluk voor iedereen – die hele santenkraan van begeerlijke beloften waarmee we onze existentiële pijn verdoven – die utopie is voor een groeiend aantal burgers meer en meer een doffe teleurstelling geworden.”

En nog een: ,,Terwijl de elite in een geblindeerd Amsterdams beurshalletje tevreden aan een glaasje Laurent-Perrier lurkt, onderwijl een zilt oestertje wegslikkend, staat het kapitalisme op het punt zijn eigen middenklasse op te vreten.” Waarna een zeer zorgwekkende uiteenzetting over de financiële crisis volgt, die een derde van alle Nederlandse huishoudens met een zorgwekkende (hypotheek)schuld heeft opgezadeld.

Zorgen zijn iets voor later. Maar dat geldt niet voor iedereen.

Visser laat de dagelijkse praktijk van de armoede zien. Hij fotografeerde een deurwaarder met een exploot bij een woning in Spijkenisse, werklozen in een kroeg in Den Haag, een huisuitzetting in Rotterdam, een mobiele lommerd, de uitreiking van voedselpakketten, een onderbetaalde thuiszorgmedewerker in Emmeloord.

Hij fotografeerde een bescheiden villa met garage in Blaricum, een zeilboot aan een steiger in Vinkeveen en een beurs voor de rijken in Amsterdam. Hij ging naar Oude Pekela, waar een jong gezin wat probeert bij te verdienen om het hoofd boven water te houden. Hij fotografeerde een verlaten huizenblok in de krimpende Veenkoloniën, de gevangen werknemers van het werkvoorzieningschap in Stadskanaal, een protest tegen werken zonder loon.

Roel1
En hij fotografeerde een huiskamertafereel in Nieuw-Buinen. We zien een afgekeurde man met reuma, een arbeidsongeschikte vrouw met een longaandoening. Beide rokend. We zien de rommel achter de woning. We zien een jongen met overgewicht die wezenloos voor zich uit kijkt. Misschien hoopt hij dat het beter wordt als de fotograaf weer is vertrokken. Misschien beseft hij dat de werkelijkheid anders is.

Boek: Armer & Rijker. Fotografie: Roel Visser. Tekst: Ewald Engelen. Uitgever: Bas Lubberhuizen. Prijs: 19,95 euro (112 blz.)