SMAHK: hedendaagse kunst in honderd voorwerpen
Gesprek aan de rand van een bouwput in Emmen

Het permanente experiment van Freda Kamphuis

FredaVogelsDrie jaar geleden bezorgde de post een opvallend boekje: Hoopvolle vogels met gedichten van Freda Kamphuis uit Groningen. Het opvallende zat vooral in de uitvoering. De ‘vogels' van Kamphuis waren met hulp van margedrukker Dick Ronner uit Houwerzijl geland op zwaar papier en werden bijeengehouden met een rood touwtje. In tijden van printing-on-demand en opkrullende glimcovers wel zo fraai.

Nadat twee jaar geleden de bundel gvdku verscheen, bezorgde de post onlangs opnieuw een opvallend boekje van Kamphuis: TITEL. Vergeleken met Hoopvolle vogels zit het opvallende, net als bij gvdku, in de gedichten. Sommigen zijn traditioneel, er zitten zelfs haiku tussen. Anderen springen in het oog door hun uiterlijk, door een vermenging van tekst en grafiek, door een vormgeving waarbij een hoofdrol is weggelegd voor typografie.

,,Ik heb een achtergrond in beeldende kunst”, vertelt Kamphuis over haar interesse in visuele en concrete poëzie. ,,Toen ik in de jaren tachtig na de middelbare school een vervolgopleiding moest kiezen, twijfelde ik tussen een studie Nederlands en de kunstacademie. Ik koos voor het laatste, maar sinds 2006 heb ik het schrijven weer opgepikt. Met de gedichten probeer ik beide disciplines te combineren.”

FredaGvdkuWe slaan TITEL open bij het gedicht D VRDWNN E, waarin wordt verteld over een kinderboek waarin een geobsedeerd kind met een paarse stift alle letters e had ingekleurd. Op de naastgelegen pagina prijkt een illustratie waarin de verdwenen letters een plek hebben gevonden. ,,Gemaakt met Fotoshop”, verklaart Kamphuis. ,,Ik maak ook graag visuele gedichten met Word, dat levert mooie beelden op, maar heeft ook beperkingen.”

Met haar visuele gedichten sluit Kamphuis aan bij een traditie die teruggaat tot het begin van de vorige eeuw en recentelijk is herdacht in het boek Dan dada doe uw werk!. Hendrik Nicolaas Werkman, Paul van Ostaijen en Guillaume Apollinaire behoren inderdaad tot haar inspiratiebronnen, vertelt ze. ,,Maar ook Daniil Kharms, Renaat Ramon, Ernst Jandl en strips zoals Suske en Wiske en Donald Duck.”

Kamphuis treedt soms op met haar visuele en concrete poëzie. ,,Tijdens de presentatie van TITEL heb ik het gedicht Stilte voorgedragen, met veel stiltes. Het leuke aan optreden is dat iets toevoegt aan wat je hebt gemaakt hebt, soms wordt je werk er heel anders van. Mijn eerste optreden was ooit in galerie Forma Aktua. Ik zag er enorm tegenop, zoals ik ook altijd tegen exposities heb opgezien. Maar toen ik de drempel over was, voelde het als een grote verrijking.”

FKamphuis_titel01-205x300Er volgt een gedachteoefening over wat belangrijker is, vorm of inhoud. ,,Op de kunstacademie heb ik mij lang met die vraag beziggehouden. Ik maakte toen werk waaruit beelden opdoemen, zodat je iets kon vermoeden. Achteraf denk ik dat het een weerslag was van een zoektocht die bij een bepaalde leeftijd hoort. Nu geloof ik dat vorm en inhoud in het meest optimale geval gelijkwaardig aan elkaar zijn, dat probeer ik mijn gedichten te bereiken.”

Ze werkt graag vanuit intuïtie, vertelt Kamphuis. ,, Het proces dat vooraf gaat aan een gedicht of een bundel is niet iets wat zich makkelijk bewust laat sturen. Sommige dingen moet je laten gebeuren. De volgorde van de gedichten in TITEL is bijvoorbeeld bepaald door lootjes te trekken. Ik heb jaren op een kantoor gewerkt, daardoor ontbrak het me vaak aan energie om dingen te maken. Toch zijn die jaren belangrijk geweest voor mijn ontwikkeling."

Je pikt overal iets van mee, zegt ze. ,,Soms ontstaat iets uit een beeld, soms uit een idee, soms uit gevoel. Het kan iets op straat zijn, of een stuk papier op kantoor, een jeugdherinnering. Het kan allemaal. Elk werk vraagt weer een andere aanpak. In principe sta ik voor alles open. Het constante zit in de behoefte om te spelen, om te experimenteren."

Bundels

De bundel Hoopvolle vogels van Freda Kamphuis is een uitgave van Triona Pers. Gvdku en TITEL zijn verschenen bij uitgeverij Voetnoot. Prijs 16 euro (68 blz.)