Over 'Vieze liedjes' van Annemieke Houben
Het Kinderboekenweekgeschenk is een feest

Wachten op een andere realiteit met Werner Tübke

Werner Tu_bke, Ma_nnlicher Akt, 1970,Z106-70-MAILGeert Pruiksma mag als directeur bij De Buitenplaats zijn vertrokken, zijn geest waart nog steeds in het museum rond. Dat wil zeggen: we zien zijn hand, maar zonder de bijbehorende uitbundige gebaren. In  Eelde is nu een ingetogen en intieme tentoonstelling te zien met werk op papier van de Duitse kunstenaar Werner Tübke (1929 - 2004).

De nieuwe directeur, Patty Wageman, benadrukt tijdens een rondleiding dat na Tübke nog een tentoonstelling van haar voorganger te zien zal zijn. ,,Als je 1 september begint en je weet hoe lang het ongeveer duurt om een tentoonstelling te maken, dan moet je sommige dingen accepteren'', vertelt ze lachend.

Tübke dus. ,,Een bijzonder kunstenaar”, zegt Wageman. ,,Je zou hem kunnen kennen van de tentoonstelling die in 2009 in het Drents Museum te zien was. Tübke is een van de oprichters van de Leipziger Schule, hij wordt als kunstenaar bij het sociaal realisme uit de voormalige DDR gerekend. In Duitsland is hij beroemd, maar daarbuiten veel minder.”

De reputatie van Tübke is vooral gestoeld op het panorama dat hij in de jaren zeventig en tachtig in Bad Frankenhausen schilderde over de Duitse Boerenoorlog in 1525. Het is het grootste olieverfschilderij in Duitsland. In Eelde worden echter louter tekeningen en aquarellen getoond, waaronder een aantal studies voor schilderijen in opdracht van het DDR-bewind.

,,Het is een fascinerend kunstenaar met een heel goede pen”, prijst Wageman Tübke aan. ,,Zijn vroege tekeningen zijn sterk naar de werkelijkheid, maar zijn latere werk verwijst naar een eigen wereld. Het is een vakman, die werd beïnvloed door Holbein en Dürer, maar ook door Rembrandt en schilders uit de Renaissance. Daarnaast kun je er iets surrealistisch in zien, zoals invloeden van Giorgio de Chirico.”

Dat laatste is opmerkelijk, zegt Wageman. ,,Want hoe kan iemand in het pre-internettijdperk in een gesloten systeem als de DDR in aanraking komen met De Chirico? Het vloeit vermoedelijk voort uit zijn staatsopdrachten en de bijkomende privileges. Hij kon het land uit, hij maakte reizen naar bijvoorbeeld Capri in Italië, maar ook naar de Kaukasus en Armenië.”

Vooral het werk uit die laatste twee regio's valt op in Eelde. Zo tekende Tübke in 1986 een feestavond in een Armeense kolchoz als ware het een chaotisch appel in een strafkamp. Wie zijn bijdrage aan het sociaal realisme van de DDR wil zien, is in het museum aangewezen op vier aquarellen (onder) met voorstudies van het uiteindelijk veel grotere Arbeiterklasse und Intelligenz uit 1970 voor de Karl Marx-universiteit in Leipzig.

Werner Tu_bke, Drei Bauarbeiter (Studie zu Arbeiterklasse und intelligenz) 1970, Aquarell-MAIL
De tekeningen en aquarellen tonen wat Tübke in zijn staatsopdrachten moeilijk kon laten zien, zegt Wageman. ,,Je ziet het aan de uitdrukkingen van de mensen, aan bevreemdende effecten die hij creëerde. Overigens zitten in zijn schilderij van de Duitse Boerenoorlog ook elementen die je niet direct zou verwachten, allerlei verwijzingen naar de geschiedenis van de schilderkunst bijvoorbeeld.”

Uit de tentoonstelling doemt het beeld op van een man die onder een fout regime 'gewoon' zijn werk deed, die zich wist te handhaven door niet te moeilijk te doen en zich voorzichtig kunstzinnige vrijheden permitteerde. Geen man die zijn nek uitstak, maar een die begreep dat de geschiedenis een lange adem heeft en dat de wereld groot is.

Gevraagd waarom het belangrijk is dat dit in Eelde wordt getoond, begint Wageman te lachen. Dan zegt ze: ,,Het sluit aan bij het realisme, bij het magisch realisme, het vervreemdende van de werkelijkheid, een bepaalde kijk op de wereld om ons heen. Wat ook bij Eelde past, is de bewondering van Tübke voor de kunstgeschiedenis, zoals je die ook ziet bij iemand als Matthijs Röling.”

Dan over haar eigen ideeën. Ze acht het te vroeg om die te delen. Wageman werkt aan een plan voor tot 2016, zegt ze. ,,Daar is het laatste woord nog niet over gezegd. Het museum zal in nuance anders worden, dat hoort ook onder een nieuwe directeur. Het wordt figuratief in de breedste zin des woords, met ook ruimte voor illustratie. Landelijk zichtbaar. Meer in het verlengde van het Drents Museum en minder in elkaars vaarwater. Maar met behoud van de eigen identiteit.”

De tentoonstelling Werner Tübke. Werken op papier is tot en met 7 december te zien in museum De Buitenplaats, Hoofdweg 76 in Eelde. Zie ook www.museumdebuitenplaats.nl.