Wie leest en signeert waar in Drenthe, Groningen e.o.
Maak het rijke Holland tot een wingewest

De onzichtbare stad volgens Wouter Stelwagen

Precies een jaar geleden maakte toenmalig gemeentedichter Eelke van Es een ronde door zijn werkgebied in een poging iedere woonplaats in de gemeente Emmen in een gedicht te vangen. Aangekomen in Emmen zelf schreef Van Es: ‘Emmen, met uw smoel van steen,/ de wind rolt aan van verre velden,/ dwars door uw muren heen.'

Wouter Wouter Stelwagen Cluster 2012
Ik moest aan deze regels denken na een bezoek aan de indrukwekkende tentoonstelling Fringe van Wouter Stelwagen in het Centrum Beeldende Kunst (CBK) van Emmen. Waarbij het voor buitenstaanders handig is te weten dat het CBK welbeschouwd niet in Emmen, maar in Noordbarge is gesitueerd. Wie van daaruit over de velden kijkt ziet een ‘smoel van steen' die een ingrijpende verbouwing ondergaat.

Stelwagen heeft als kunstenaar een sterke fascinatie voor gebouwen die door planologen en andere helderzienden aan de rand van de stad zijn geplant, in het overgangsgebied tussen cultuur en natuur. Op zijn Drents: op de Es. Zijn interesse gaat uit naar wat hij de ‘onzichtbare stad' noemt, en dan vooral naar bouwwerken die stilte en helderheid uitdrukken. Het zijn veelal imposante appartementencomplexen voor de massamens.

Hij legt ze vast op foto's die op groot formaat worden afgedrukt. Met als gevolg dat het unheimische van de complexen extra wordt benadrukt. En je als kijker, als vanzelf, naarstig op zoek gaat naar de mensen voor wie die flats – door projectontwikkelaars, met instemming van de overheid – zijn gebouwd. Op de 24 ‘fotowerken' die de tentoonstelling telt, heb ik er één gezien. Een vrouw, meende ik. Vermoedelijk spijbelde ze van haar werk.

In zijn toespraak bij de opening van Fringe vertelde Stelwagen dat deze pakhuizen vol lief en leed overal ter wereld kunnen worden aangetroffen, en dat het ze overal aan identiteit ontbreekt. ,,In Azië is dit soort buitenwijken massaler dan in Europa, maar het is een zelfde soort eenheidsworst aan kleurloze tekentafel-architectuur. Niets in dit soort landschappen is bedoeld om mooi te zijn, en juist dat trekt mij enorm.''

Want ze beschikken wel degelijk over schoonheid. Vooral als je van heldere structuren, duidelijke lijnen, eenvoudige ritmen en strakke vormen houdt. Van functionaliteit en overzicht, van Ordnung muss sein, voor u duizend anderen. Kortom, als je een zwak hebt voor begrippen die zijn bedacht om het leven in de juiste banen te leiden zodat we heel efficiënt optimaal rendement kunnen oogsten. En zeg nu zelf, wie wil dat nu niet?

Ondertussen heeft Stelwagen op vrijwel al zijn foto's iets vastgelegd dat het leven in de massaliteit van het beton, onder een hemel vol smog, draaglijk moet maken: een strookje groen, een jong boompje, een glimp op de verte, een mogelijk perspectief. Of de bewoners dat zo ervaren, is een tweede. Maar zoals Eelke van Es het in zijn gedicht over Emmen verwoordde: ,,Van elk gehucht dat u omgeeft/ als wolkjes in het grijs/ verneem ik dit gerucht:/ u leeft niet ver van 't Paradijs.''

Tentoonstelling ‘Fringe', fotowerken Wouter Stelwagen Te zien t/m 6/4 CBK Emmen, Ermerstraat in Emmen Open wo t/m zo 13.00 tot 17.00 uur.