Stof zijt gij en tot stof zult gij wederkeren
Het leukste dorp van Drenthe: wie van de tien

Permanente betovering door een draak in verzen

Ter gelegenheid van het Nederland-Ruslandjaar schrijf ik voor Dagblad van het Noorden over klassiekers uit de Russische literatuur – van vroeger tot nu. Aflevering 1: Jevgeni Onegin van Alexandr Poesjkin.

Jevgeni OneginWie Rusland bezoekt, kan niet om hem heen. Misschien dat op het platteland andere helden op sokkels zijn gezet, in Sint Petersburg en Moskou is het Alexandr Poesjkin voor en Alexandr Poesjkin na. Overal kom je zijn naam en zijn beeltenis tegen. En anders wel die van Jevgeni Onegin, zijn beroemdste creatie.

Poesjkin was 31 jaar toen hij zijn roman in verzen voltooide. Hij stond toen al bekend als een lastige telg uit een oud, maar arm adellijk geslacht; in 1820 was hij vanwege zijn gedicht Vrijheid door tsaar Alexander I verbannen naar Moldavië. Door de publicatie van Jevgeni Onegin veranderde hij van een cultfiguur in een (inter)nationale grootheid. In Rusland wordt hij 'de zon van de poëzie' genoemd.

De kracht en uitstraling van Jevgeni Onegin is inderdaad overweldigend. Al doet de letterlijke inhoud aan een draak denken. Het meesterwerk van Poesjkin (1799 – 1837) vertelt van een blaaskaak die het hart van een meisje breekt door verveeld met haar zus aan te pappen. Er vloeit duel uit voort, waarbij de losbol zijn beste vriend doodt. Dan begint een jarenlange neergang, met bijpassend einde.

Voer voor opera's – begin februari was Jevgeni Onegin in Carré Amsterdam te zien en te beluisteren, op muziek van Tsjaikovski. Voor het echte werk kunt u in de boekhandel terecht, waar eind vorig jaar de vertaling van Hans Boland in een nieuwe uitgave is afgeleverd. Een voorbeeldig werk, ook vanwege het nawoord en de aantekeningen van de vertaler die een schat aan informatie schenkt over het meeslepende leven van Poesjkin (dood door duel) en het Rusland van zijn tijd.

Jevgeni Onegin dankt de status als klassieker mede aan de tijd waarin het verscheen. Niet eerder was in Rusland een werk verschenen waarin zoveel werd aangeraakt. Alle belangrijke literaire stromingen uit het begin van de negentiende eeuw komen hier samen en kondigden grote mogelijkheden voor de toekomst aan. Onegin is humoristisch en elegant, harmonieus en provocerend, keihard en teder, romantisch en realistisch, diepzinnig en banaal.

En het werkt nog steeds. Niet in de laatste plaats dankzij de sprankelende vertaling van Boland. Al in de eerste strofe, waarin Onegin zich aan het sterfbed van zijn oom verveelt ('Je zucht – en denkt nog maar één ding: Ik wou dat hij de pijp uit ging'), begint een permanente betovering. Die uiteindelijk acht hoofdstukken zal duren en de lezer een beeld geeft van wat een mens kan doorvoelen: tussen hoop en vrees, tussen euforie en ontluistering.

Een compleet boek. We moeten niet meer willen.

Boek Jevgeni Onegin Auteur Aleksandr Poesjkin Uitgeverij Athenaeum – Polak & Van Gennep Prijs 22,95 euro (262 blz.)