Ondergedoken als Anne Frank
Rondeten met Rob Schouten in Amen

Wandelen door het arcadia der poëten

Martinitoren Het was de journalist Eduard Elias (1900–1967) die de term bedacht. Groningen, arcadia der poëten kopte de ‘stukjesfabriek’ in 1934 boven zijn bespreking van de bundel Groningsche gedichten. Bijna driekwart eeuw later haalde journalist Herman Sandman de jubelkreet uit het stof voor zijn gelijknamige standaardwerk over het literaire leven in Groningen tussen 1945 en 2005.

Groningen is altijd een stad van dichters geweest. Dat bleek ook zaterdag weer tijdens een literaire rondwandeling waarbij Douwe van der Bijl en Rense Sinkgraven belangstellenden door het centrum van Groningen voerden. Op vrijwel iedere straathoek hebben dichters sporen nagelaten. Wat niet wil zeggen dat er geen romanciers rond de Martinitoren (foto) hebben gezworven – het zijn er alleen veel minder.

Dat van die dichtersporen begint al in de openbare bibliotheek aan de Oude Boteringestraat, waar regels van Rutger Kopland in de vloer van het leescafé zijn gebeiteld. En wordt tegenover de bibliotheek voortgezet op straat, waar het huis heeft gestaan van de rechtsgeleerde Herman Jan Scheltema (1906 – 1981). Als N.E.M. Pareau dichtte hij: ‘Aangezien de zonnestralen/ alhoewel er wolken staan,/ aangenaam ter aarde dalen/ wil ik heden wandelen gaan.’

Hendrik de Vries Om het praktisch te houden, beperkten Van der Bijl en Sinkgraven hun rondgang tot hartje Stad. Ter compensatie vertelden ze dat de Korreweg dé literaire straat van Groningen is. Herman Poort, Reinold Kuipers. H.N. Werkman, Clara Asscher-Pinkhof woonden er. Gerrit Krol woont er weer. Hendrik de Vries (foto monument) had er een dichtkamertje: "Helemaal zwart geschilderd, slechts verlicht met een kaars, bereikte hij daar de sluimertoestand waarin zijn gedichten ontstonden."

Concentreert Sandman zich in zijn boek op de naoorlogse jaren, de wandeling voerde zaterdag verder terug. Zo komen we te weten dat in 1922 het boek Het huis bij den toren van Louise Feith (1890-1961) verscheen, over het Feithhuis. Dat in de Oosterstraat Josepha Mendels (1902 – 1995) is geboren, in de jaren veertig al een bewust ongehuwdemoeder en later schrijfster van werken met een feministische ondertoon. En het oude huis van A. Marja (1917 – 1964) een rotte kies in de Gelkingestraat is.

Snel tussendoor: de opa van Sicco Mansholt haalde ooit de verarmde Multatuli (1820 –1887) naar Groningen voor een lezing in het voormalige Concerthuis aan de Poelestraat. De schrijver van de Max Havelaar zou voor zijn ‘uiteenzetting’ het astronomische bedrag van 5000 gulden hebben gevangen. Dé auteur van die tijd was echter Jan Goeverneur (1809 – 1889), alias Jan de Rijmer; goed voor 20 kosthuizen verspreid over de stad en liefst 180 boeken.

JoostOomen In de Kleine Pelsterstraat werd halt gehouden bij Café Marleen, onderkomen van De Dichtclub, waar iedere maand Groninger dichters nieuw werk laten horen, van Karel ten Haaf tot en met het talent Joost Oomen (foto). "Hier heeft Driek van Wissen (1943 – 2010) zijn laatste optreden gegeven", wisten Van der Bijl en Sinkgraven te vertellen. "Tijdens een eerdere wandeling kwam hij aanfietsen en vroegen we hem iets voor te dragen. Dat wilde Driekwel. Twee dagen later vertrok hij naar Turkije. Donderdag daarop was hij dood."

Langs de eerste drukkerij van H.N. Werkman (Pelsterstraat), langs het verdwenen literair nachtcafé AaBC (Pelsterdwarsstraat), over de Vismarkt (gedicht Henry Hes) naar het geboortehuis van Halbo C. Kool (Stoeldraaierstraat): "Kool werd in 1930 op basis van zijn dichtbundel De tooverformule door Ter Braak en Du Perron gelanceerd als een groot talent, maar ontdekte later dat ze hem nooit serieus hadden genomen. Boudewijn de Groot zingt over hem in Een wonderkind van 50."

ArcadiaDerPoeten Na een korte stop bij het Harmoniegebouw aan de Kijk in ’t Jatstraat ("Hier heeft Jules Verne nog een lezing gegeven") eindigden Van der Bijl en Sinkgraven in de Guldenstraat met een herinnering aan Bodega Dik, het Groninger kunstenaarscafé van voor de oorlog. Verzamelplaats voor Ploegschilders en de dichters die vereeuwigd zijn in de door Elias zo enthousiast besproken bundel. Bodega Dik bestaat niet meer, de Groningsche gedichten zijn er nog wel.

Boek: ’Arcadia der poëten’ van Herman Sandman is verschenen bij uitgeverij Passage. Prijs: €15 (360 blz.)