Ineens kijk je anders naar de Ikea
Een engel, net onder de rook van Zwolle

75 jaar: de mars van Penguin

Penguin Sommige ideeën zijn zo briljant dat het achteraf onbegrijpelijk is waarom ze niet eerder zijn bedacht. Allen Lane, medewerker van de Britse uitgeverij The Bodley Head, had zo’n idee in 1935. Hij wilde boeken produceren die iedereen in zijn zak kon stoppen en bij kiosken verkopen voor de prijs van een pakje sigaretten. Lane mocht het idee uitvoeren, te beginnen op 30 juli met tien titels. Een collega tekende het logo voor de serie: een pinguïn. Binnen een jaar waren er drie miljoen boeken met een papieren rug verkocht.

 

75 Jaar later is Penguin Books een van de grootste uitgeverijen ter wereld. Onderdeel van het beursgenoteerde mediabedrijf Pearson, opererend vanuit zeven landen, met een omzet van meer dan een miljard euro. De uitgeverij voert een baaierd aan merken: Hamish Hamilton, Putnam, Berkley, Viking, Dorling Kindersley, Puffin, Ladybird en Rough Guide.

 

De boeken van Jamie Oliver verschijnen bij Penguin, maar ook die van Roald Dahl en Vladimir Nabokov. De afgelopen 75 jaar zijn ook Nederlandse auteurs uitgegeven, in het Engels. Dat leverde twee bestsellers op: Diary of a young girl van Anne Frank en The Discovery of Heaven van Harry Mulisch. Andere Nederlandse Peguins zijn Multatuli van Max Havelaar, Bitter Herbs van Marga Minco en Rituals van Cees Nooteboom.

 

ArielTheLifeOfShelley Bij Penguin mogen ze graag benadrukken dat zij in de jaren dertig de boekenwereld op de kop hebben gezet. De kiem voor die omwenteling werd honderd jaar eerder gelegd met de verbetering van het onderwijs, ’slimmere’ drukpersen en de opkomst van bibliotheken en leesgezelschappen.Wat Lane deed, was het boek van zijn harde kaft ontdoen en boekenleners tot boekenkopers maken. Zijn eerste uitgave was Ariel or the Life of Shelley van André Maurois, een van oorsprong Franse biografie van de Britse dichter Shelley uit 1924.

 

WhatHitlerWants Na het succes van de eerste tien (her)uitgaven, begon Lane in 1936 voor zichzelf. De oorlogsdreiging deed zijn bedrijf goed; vooral het boek What Hitler Wants van E.O. Lorimer werd een bestseller. En toen de oorlog eenmaal was uitgebroken, bleken de soldaten van Britse en Amerikaanse leger een ideale afzetmarkt. In de jaren na 1945 werd vervolgens Europa veroverd met de zogeheten Penguin Classics – wereldliteratuur, nu eens niet in het Duits of Frans, maar in de nieuwe lingua franca, het Engels.

 

AClockworkOrange Penguin liet zich van meet af aan voorstaan op goede smaak. Met name het uiterlijk van de boeken is veelgeroemd. Aanvankelijk ging het vooral om herkenbaarheid: oranje en witte banen voor fictie, groene en witte voor misdaadromans, rood en wit voor drama, blauw en wit voor biografieën. In 1947 gaf het bedrijf de Duitse graficus Jan Tschichold opdracht vijfhonderd titels van een nieuwe vormgeving te voorzien. Tschichold stelde daarbij ook de zogeheten Penguin Composition Rules samen, tot op de dag van vandaag een inspiratiebron voor vormgevers.

 

De uitgeverij is goed geweest voor een aantal fikse rellen, zoals rond Lady Chatterley’s Lover. Hoewel geschreven in 1928 kon de vermeend pornografische roman van D.H. Lawrence pas na een rechtszaak in 1960 in Engeland worden gepubliceerd. Penguin verkocht prompt 3,5 miljoen exemplaren. In 1988 volgde de opschudding rond de publicatie van The Satanic Verses van Salman Rushie waarna de schrijver door islamitische fundamentalisten vogelvrij werd verklaard en moest onderduiken. Recenter is het terughalen van de spraakmakende, maar verzonnen autobiografie Love & Consequences van Margaret Selzer.

 

Na de dood van oprichter Allen Lane in 1970 werd Penguin, toen al meer dan tien jaar genoteerd aan de beurs in Londen, gekocht door Pearson, eigenaar van The Financial Times. De uitgeverij was op dat moment goed voor meer dan honderd series en verkeerde in financiële problemen. Een reeks bezuinigingen, reorganisaties en fusies volgde. Maar het hoofdmerk bleef bestaan en behield zijn uitstraling als leverancier van kwaliteitsboeken voor een lage prijs. Ook nadat andere uitgeverijen in staat bleken nog veel fraaier vormgegeven boeken te produceren.