Doe de DvhN Literatuurquiz 2009
Tom America: Volkomen vrij, als een mus

De erfenis van de Stratemaker en J.J. de Bom

KlokhuisRoadshow Voor menig huisgezin vormen de programma’s van Het Klokhuis een ijkpunt in de woelige televisiewereld. Sinds kort is de erfenis van De Stratemaker-op-zee-show en J.J. de Bom (voorheen ‘De kindervriend’) ook in het theater te bewonderen. Zoals zaterdag in De Tamboer in Hoogeveen.

 

Joost Prinsen en Aart Staartjes staan bij een bushalte. Prinsen heeft een zonnebril op met een reusachtig montuur en een kek jack aan. Staartjes draagt een bruine regenjas, een hoed en een aktetas. De eerste begint de tweede uit balorigheid te pesten met zijn lengte: ‘Burgemeester van Madurodam. Ouwe tuinkabouter’. Er ontstaat een worsteling en even later missen ze de bus.

 

"Nu kom ik te laat voor mijn eerste werkdag", klaagt Prinsen. "O ja, wat doe jij dan voor werk?", vraagt Staartjes. "Ik zou beginnen als stalknecht bij manege Van Dontselaar." Zegt Staartjes: "Ik bén Van Dontselaar. Vort, draai je om en ga door je knieën." Daarop springt hij op de rug van Prinsen en draven de twee het decor uit.

 

AartStraat In de jaren zeventig werd De Stratemaker-op-zee-show als gezagsondermijnende kindertelevisie gezien. Op basis van de vorig jaar uitgebrachte dvd-box is dat niet altijd even goed te begrijpen, maar dat er destijds grenzen werden overschreven staat vast. Henk van der Meijden riep niet voor niets in De Telegraaf dat ‘de Vara onze jeugd schuttingtaal leert’.

 

Tijden veranderen. Want ‘de krant van wakker Nederland’ hoor je nooit over Het Klokhuis, waarin de erfenis van Erik Engerd, ‘Straat’ en De deftige dame zorgvuldig wordt bewaakt. Begin dit jaar bracht het televisieprogramma een aflevering over de landmeter. Met onder meer een opmerkelijke sketch waarin Aart Staartjes en Hens Kesting gehuld in badjas ontbijten in een prieeltje.

 

"Waar heb je de landmeter gelaten?", vraagt Staartjes. Kesting doet hem een aantal suggesties aan de hand, waaronder de meterkast. De opgewonden Staartjes komt uiteindelijk met een nadere omschrijving van de landmeter: "Zó breed, twee meter hoog, blond, twintig jaar." Zegt Kesting: "O, je bedoelt Herman. Nou, die ligt in de logeerkamer." Waarop Staartjes zijn badjas rechttrekt en wegbeent.

 

Voor menig huisgezin vormt Het Klokhuis een ijkpunt in de woelige televisiewereld. Leerzaam, want altijd onderhoudend met aandacht voor en uitleg bij de moderne samenleving en hoe die in elkaar steekt. Vermakelijk, want steevast goed voor hilarische sketches waarin een onderwerp van een verrassende kant wordt belicht.

 

Of de doelgroep dat kindercabaret altijd op prijs stelt, is geen vraag. Het hoort er gewoon bij. Net zoals Aart Staartjes, Joost Prinsen en Wieteke van Dort erbij horen. Wie de proef op de som neemt, zal merken dat vooral volwassenen plezier beleven aan hun aanwezigheid. In veel gevallen gaat de humor rakelings over de hoofden van de beoogde basisscholieren heen. Kinderen moeten kunnen klimmen.

 

Jjdebomlp1 Dat was ook al zo bij J.J. de Bom. Voorheen ‘De kindervriend’, het programma dat in 1979 De Stratemaker-op-zee-show (1972 – 1974) opvolgde. Richtte de Stratemaker zich op wat we nu de ‘middenbouw’ noemen. J.J. de Bom was meer bedoeld voor beginnende pubers. Jan J. de Bom, Hein Gatje en Titia Konijn speelden de hoofdrollen, vast onderdeel was ‘de deskundige’.

 

Zo mocht onder meer Hedy d’Ancona opdraven om de jonge kijkers iets te vertellen over het fenomeen ‘werkende moeder’. "Een werkende moeder is alleen leuk als je er geen last van hebt. Als mijn kinderen zeggen dat ze me missen bij de thee, zeg ik ‘hé jongens, zeuren jullie niet zo en denk aan later’. Als je vijftien bent is juist heel leuk als je moeder niet de hele tijd op je lip zit."

 

Gelukkig waren er altijd nog de liedjes, op muziek van Harry Bannink en met teksten van Willem Wilmink en Hans Dorrestijn. Anno 2009 zijn hun rollen ingenomen door Henny Vrienten, Seda en Def P. Het treurige, cabareteske luisterlied van toen heeft plaats gemaakt voor hiphop en R&B.

 

Bij De Stratemaker-op-zee-show en J.J. de Bom. Voorheen ‘De kindervriend’ stonden vooral rollenpatronen, gevoelens en de positie van het kind centraal. Het Klokhuis is veel meer naar buiten gericht, op de wereld waarin dingen worden geproduceerd. Of anders gezegd: de emancipatie heeft plaatsgemaakt voor nieuwsgierigheid.

 

Vorig jaar vierden de makers het twintigjarige bestaan van Het Klokhuis en werd de Klokhuis Roadshow bedacht. In de daaruitvoortvloeiende theatertour doet een aantal vaste presentatoren uit de doeken hoe je televisie maakt, maar ook hoe je een hardgekookt ei in een fles kunt krijgen en hoe je moet stuntvechten.

 

Beloofd wordt een uur lang acts, liedjes, knallende proefjes, adembenemende effecten, trucs en geintjes. Of het allemaal even nuttig is, daar kun je over bekvechten. Bij voorkeur met ouders die stiekem van mening zijn dat vroeger alles beter was.

 

voorstelling en dvd

 

De theatervoorstelling ‘Het Klokhuis – de Roadshow’ is zaterdag te zien in De Tamboer in Hoogeveen. Aanvang 14.00 uur en 16.00 uur. Op 3 mei staat het programma in De Lawei in Drachten. De dvd’s van ‘De Stratemaker-op-zee-show’ en ‘J.J. de Bom. Voorheen De kindervriend’ liggen nu in de winkel.