Wouter Godijn op langlijst Libris Literatuurprijs
Niet te missen: een avond Van Wissen

Drenthe en de vaart der volkeren

Familievlees_4Een Fries die over Drenthe schrijft – als dat maar goed gaat. Martin Hendriksma (Sneek, 1966) liet zich voor Familievlees inspireren door de geschiedenis van het vleesconcern Udema in Gieten en componeerde een roman over de opkomst en ondergang van een familiebedrijf en de tentakels van de internationale industrie.

En dat gáát goed. Het is zelfs indrukwekkend zoals Hendrikse er met zijn eerste boek in slaagt om een hele eeuw te omvatten en goed gedoseerd de grote gebeurtenissen van die eeuw de revue te laten passeren. Van het werken in het veen tot en met de triomf van het toerisme - voor zover het toerisme in Drenthe op dit moment een triomf genoemd kan worden.

Het begint allemaal met Harmen Barels, een stotteraar die Drenthe ontvlucht en gehandicapt terugkeert met een Friese vrouw aan zijn arm om in de varkens te gaan werken. Hoe zo’n Friese vrouw naar Drenthe kijkt: ‘Klein, laag – nederig dat was het woord. Alsof de bewoners net het kaboutertijdperk waren ontgroeid. (…) Stugge mannen met donkere wenkbrauwen, waaronder de ogen dicht bij elkaar stonden.’

Even lijkt het er op dat Hendriksma een karikatuur van Drenthe wil maken. Maar gaandeweg wordt duidelijk dat hij grootsere plannen heeft, dat hij iets wil vertellen over het veranderende platteland. Hij laat Barels een groot bedrijf uit de grond stampen en het fictieve dorp Garssen tot ontwikkeling brengen. Hij geeft hem twee zoons, van wie er een, Warmont Barels, zich ontpopt als een sluw zakenman.

En dan gaat het mis. Warmont komt onder verdachte omstandigheden om het leven. Zijn broer Victor moet opboksen tegen oprukkende concurrentie uit ‘het Westen’ en delft uiteindelijk het onderspit. Aan het einde van de eeuw klopt Victor bij de provincie aan met een plan om op het bedrijfsterrein vakantiehuizen en een publieksattractie te bouwen. De uitverkoop van Drenthe (lees: Nederland) is daarmee een feit. Noodgedwongen moet er gerecreëerd worden.

Het ligt er allemaal dik bovenop in Familievlees. In het tweede deel misschien wat al te dik, met als gevolg dat het verhaal hier en daar wat zeurderig begint te worden, vooral als Victor verlaten wordt door zijn Molukse liefde. Aan de andere kant: die machteloosheid kan ook als typerend worden gezien voor de naoorlogse, geletterde generatie die wel weet hoe het moet, maar het niet naar de hand kan zetten.

Niet alles wordt even meeslepend beschreven; Hendriksma lijkt op de eerste plaats een verteller en dan pas een stilist. Voordeel is wel dat zijn verhaal voor een zeer groot publiek uitstekend te lezen is. En dat is maar goed ook. Want Familievlees is boven alles een bewonderenswaardig geslaagd debuut over een verontrustend hedendaags onderwerp. Een roman Drenthe waardig.

Boek: Familievlees. Auteur: Martin Hendriksma. Uitgever: De Geus. Prijs: €19,90 (380 blz.)