De muziekkoepel (3)
Spiegelbomen en het bos bevaren

’Maar waar kent u mij dan van?’

Gebrand_bakker 

Gerbrand Bakker schreef met Boven is het stil een van de meest gelezen en geprezen romans van 2006. Dit voorjaar verscheen nog een titel van zijn hand: Perenbomen bloeien wit. Zaterdag 23 juni is hij te gast tijdens literatuurfestival Zomerzinnen in Wezup.

Interviews, literaire congressen, prijsuitreikingen, lezingen. Sinds het succes van zijn roman Boven is het stil rolt Gerbrand Bakker (1962) van het een in het ander. ”Ik ben nu een paar keer met m’n kop op de televisie geweest”, vertelt de schrijver op een caféterras in zijn woonplaats Amsterdam. ”Werd ik vervolgens op straat door mensen herkend. En dan vroeg ik: ’Maar waar kent u mij dan van?’. Ik had helemaal niet door dat televisie zoiets kon doen.”

Ook verbazingwekkend: de reacties na zijn lezingen in het land. ”In Den Haag was er een man die Boven is het stil binnen tien minuten kon samenvatten en verklaren vanuit een Bijbels perspectief. Dat is knap, want in Boven is het stil zit vrijwel niets wat met geloof te maken heeft. En na afloop van een lezing in Apeldoorn kwam een vrouw naar mij toe en die zei: ’In het echt valt u tegen, mijnheer Bakker’.”

Sinds vorig jaar wordt ook zijn weblog www.gerbrandsdingetje.nl/ ineens druk bezocht. ”Ik ben daar in 2004 mee begonnen, twee jaar voor Boven is het stil werd uitgegeven. Met twintig bezoekers had ik toen een topdag. Moet je nu zien... Wat ik op mijn weblog publiceer is zo anders dan mijn literaire werk. Mijn uitgever vraagt zich soms af of dat wel bij hun auteur past, zo’n weblog met dingetjes.”

Perenbomen_2En dan is er het gedoe in literaire kringen. ”In 1999 verscheen mijn boek Perenbomen bloeien wit als jeugdroman. Ik heb het bewerkt en een beetje herzien en onlangs is het opnieuw uitgegeven. Nu ineens zijn er mensen die vinden dat Boven is het stil ten onrechte is gekozen als beste debuutroman, dat ik het prijzengeld moet teruggeven. Alsof ík dat onderscheid tussen romans voor volwassen en jeugd heb verzonnen.”

”Op een gegeven moment was ik Boven is het stil echt helemaal zat”, vertelt Bakker. ”Ik was alweer met andere dingen bezig toen die roman ineens begon te lopen. Nu begrijp ik dat zo’n boek niet alleen van mij is, maar ook van de lezer. Nu wordt het weer leuk. Ik mag graag lezingen doen. Het vreet energie, het zuigt je leeg. Ik zit vaak met enorme zweetplekken onder m’n armen achter het tafeltje. Het gaat wel eens volledig mis, maar je krijgt ook veel terug.”

Het is alles of niets in de boekenwereld. Het ene moment zit je te zwoegen op die grote onvoltooide roman, het andere moment belandt een manuscript na allerlei afwijzingen bij een kleine uitgeverij om uit te groeien tot een grote literaire verrassing. Nominaties, prijzen, er komt inmiddels zelfs een verfilming van Boven is het stil. Na jaren in de anonimiteit wordt er ineens van alle kanten aan Gerbrand Bakker getrokken.

Bakker (1962) groeide op op een boerderij in de Wieringerwaard. Op zijn achttiende vertrok hij naar de Sociale Academie in Leeuwarden, zijn broer nam het ouderlijk bedrijf over. ”Wij hadden thuis geen boeken. Later werden mijn ouders lid van Boek en Plaat en omdat ze na de welkomstaanbieding geen boeken meer bestelden, kregen we automatisch iedere maand de Kroonkeuze toegestuurd. Zo leerde ik Konsalik kennen.”

In Leeuwarden begon hij brieven te schrijven. ”Op mijn 21ste las ik Winnie the Pooh. Dat blanco karakter van Winnie, maar ook Uil die voor wijs doorgaat, maar het niet is – dat heeft veel indruk gemaakt. Ik las ook De tao van Poeh, interesseerde mij voor Zen, en probeerde de I-Tjing te lezen. Maar ik las ook Nabokov. Prachtig, maar ik begreep er niets van.”

Nog altijd vormt Winnie the Pooh een inspiratiebron, vertelt hij. ”Ik was laatst in Kiel voor het Europäisches Festival des Debütromans. Daar werden workshops gegeven over betekenissen die je aan tekst kunt geven. Er vlogen allerlei termen over tafel, heel ingewikkeld allemaal. Ik werd er een beetje kwaad van. Ik ben helemaal niet met dat soort dingen bezig. Als ik schrijf, gaat dat intuïtief, niet intellectueel.”

Boven_is_het_stil Zowel Boven is het stil als Perenbomen bloeien wit wordt gekenmerkt door een glasheldere, sobere stijl. Bakker zet zijn opvallend kale zinnen zonder schijnbaar veel moeite op papier. ”Bij Boven is het stil had ik meteen de juiste toon te pakken. Na het neerschrijven van de openingszin ’Ik heb vader naar boven gedaan’ ging het schrijven bijna van zelf. Het gaat mij niet zozeer om het vertellen van een verhaal. Ik ben meer geïnteresseerd in het neerzetten van een sfeer.”

Boven is het stil is inmiddels bijna vijf jaar oud, Perenbomen bijna zeven jaar. Een nieuwe roman is in de maak. ”Het is iets waar ik al veertien jaar mee bezig ben; ik heb zelfs gedeelten uit dat boek gebruikt voor Boven is het stil. Binnenkort wil ik het weer oppakken, eerst nog een paar lezingen. Angst dat het niet het niveau van Boven zal halen, of dat de ontvangst minder enthousiast zal zijn, heb ik niet. Daar zit ik niet mee. Ik schrijf die boeken voor mezelf, niet voor anderen.”

Festival Zomerzinnen

Zomerzinnen Het gratis toegankelijke Literair Festival Zomerzinnen wordt 23 juni in Wezup gehouden. Op het programma staan optredens van Jan Siebelink, Kader Abdolah, Gerbrand Bakker, Frank Westerman, Mensje van Keulen, Marga Kool, Driek van Wissen, Jan Veenstra, Sytze Faber en anderen. Zie voor het complete programma www.zomerzinnen.nl.

Het festival wordt om 19.30 uur geopend met een optreden door Freek de Jonge. Voorafgaand aan de opening wordt om 18.45 uur bekendgemaakt wie de winnaar is van de Culturele Prijs van Drenthe. Voor deze driejaarlijkse onderscheiding zijn dirigent Peter Dijkstra, zanger en liedjesschrijver Daniël Lohues, programmamaker Albert Haar, concertorganisator wijlen Ab Sligter en theatermaker Sjoerd Wagenaar genomineerd.