'Natuurkunst tot 2010 in Schoonoord'
Met winterboeken de donkere dagen door

De gekke molenaar zwaait met zijn bijl

Paasilinna_molenaarArto Paasilinna had dit jaar een van de meest gelezen schrijvers in onze contreien kunnen zijn. Maar de literatuurclubs in Drenthe, Groningen en Overijssel vonden naar verluidt zijn hilarische roman De zelfmoordclub te confronterend en zetten voor dit seizoen liever Het bevel van Leena Lander op hun leeslijst. En zo werd de ene Finse topauteur gepasseerd door een ander.

Maar uitgeverij Wereldbibliotheek heeft het nog niet opgegeven met Paasilinna. Vijf jaar nadat diens roman De huilende molenaar in een Nederlandse vertaling verscheen, ligt dat boek nu opnieuw in de winkels, ditmaal voor 5 euro. Zoiets kan een buitenkansje worden genoemd – zo’n goed en lichtvoetig geschreven boek, voor zo weinig geld, dat komt niet vaak voor.

Hoofdpersoon is Gunnar Huttunen, een boom van een kerel die een verwaarloosde molen koopt in een dorpje in het noorden van Finland. Huttunen blijkt een harde werker, een vakman. De dorpelingen mogen hem graag, tot ze zijn afwijking ontdekken: de neiging af en toe te huilen als een wolf. Vanaf dat moment wordt de molenaar door de dorpelingen met andere ogen bekeken.

Door een dom ongelukje bij een invloedrijke boer raakt Huttunen uit de gratie. Hij wordt de bossen ingejaagd, opgepakt en opgesloten in een inrichting. Hij weet te ontsnappen, keert terug in de molen, maar moet opnieuw vluchten, ditmaal de moerassen in. Slechts drie dorpelingen blijven hem trouw: een verliefde landbouwconsulente, een drankzuchtige postbode en een lankmoedige agent.

Net als De zelfmoordclub is De huilende molenaar eenvoudig van opzet. Paasilinna vertelt zijn verhaal rechttoe, rechtaan. Hij speelt slim met schijnbare futiliteiten en wekt voortdurend verwachtingen die niet worden ingelost. De bedoelingen zijn duidelijk: Paasilinna wil zijn lezers vermaken én op de kast jagen, zodat na afloop van zijn moralistische vertelling het gevoel blijft hangen dat alle leestijd welbesteed is geweest.

Bijzonder is de subtiele slapstickhumor. Huttunen is een onmiskenbaar vreemde vogel, maar zijn afwijkingen worden zo aandoenlijk beschreven dat je er niet zwaar aan kunt en wilt tillen. Laat die goedmoedige sukkel met rust, is de gedachte als de dorpelingen zijn onderkomen in het bos verwoesten en hem als een dier blijven opjagen. En als de molenaar met een bijl moet zwaaien om zijn spaargeld te mogen opnemen, geef je hem groot gelijk.

De huilende molenaar is een roman over onze weerzin tegen alles wat anders is, over onze ongefundeerde hekel aan iedereen die afwijkt van onze waarden en normen. Verrassend is dat gegeven allerminst. Maar door de frisse manier waarop deze Finse vakman over die neiging vertelt, wordt de lezer opnieuw gedwongen in de spiegel te kijken. Arto Paasilinna mag blijven.

Boek: De huilende molenaar. Auteur. Arto Paasilinna. Uit het Fins vertaald door Annemarie Raas. Uitgeverij: Wereldbibliotheek. Prijs: 5 euro (223 blz.)