En Harry Muskee zag dat het goed was
Max Liebermann en de Nederlanders

Nina Simone: een vrije geest

Nina_simone Nina Simone werd door haar publiek op handen gedragen en schold datzelfde publiek vervolgens uit. De in 2003 overleden zangeres en pianist maakte het zichzelf en haar omgeving erg moeilijk. Dankzij de biografie ‘Nina Simone. Het tragische lot van een uitzonderlijke zangeres’ weten we nu waarom.

Het begrip ‘diva’ wordt in de muziekwereld te pas en te onpas gebruikt. Maar als iemand recht had op de omschrijving gevierd én eigenzinnig dan was het wel Nina Simone (1933 - 2003). De Amerikaanse zangeres en pianist kwam van ver, steeg in de jaren zestig en zeventig tot grote hoogte, en stierf uiteindelijk eenzaam en verward in Zuid-Frankrijk. Haar intense muziek en onpeilbare persoonlijkheid spreken nog altijd velen tot de verbeelding

Dat laatste blijkt niet alleen uit de talloze cd’s van Nina Simone die in handel zijn, van dubieuze en slordig samengestelde verzamelaars tot en met goed verzorgde heruitgaven van haar indrukwekkende catalogus voor de platenlabels Colpix, Philips en RCA. Het blijkt ook uit de recent verschenen dvd Live at Montreux 1976 én uit de muziektheatervoorstelling Goddam. A Tribute to Dr. Nina Simone die momenteel langs Nederlandse en Vlaamse theaters trekt.

Simone, geboren Eunice Waymon, leidde een tumultueus leven, zo valt te lezen in de Nederlandse vertaling van Nina Simone. Het tragische lot van een uitzonderlijke zangeres van de Franse biograaf David Brun-Lambert. Ze was voorbestemd de eerste zwarte klassieke concertpianiste van haar land te worden, maar groeide uit tot een van de boegbeelden van de Amerikaanse burgerrechtenbeweging. Begin jaren zeventig raakte ze alles kwijt: haar geld, haar man, het contact met haar dochter, haar publiek en zelfs haar liefde voor muziek.

Brun-Lambert heeft veel werk gemaakt van de opkomst en neergang van een fenomeen dat zelfs met een slechte stem luisteraars kan bekoren. Hij komt ook met verklaringen voor het grillige gedrag dat haar zo’n slechte (concert)reputatie bezorgde: Simone had een bipolaire stoornis die haar woede- en angstaanvallen bezorgde, schrijft hij. Tot het midden van de jaren zestig wist ze haar manisch depressiviteit redelijk te controleren. Naar mate haar carrière een vlucht nam, raakte ze de weg steeds vaker kwijt. Ook op het podium.

Los daarvan was Simone egocentrisch en naief. Ze genoot van haar status als beroemd zangeres en pianist, maar vond geen evenwicht tussen werk en privé. Haar tweede man Andy Stroud bouwde een imperium om haar heen en liet haar in de jaren zeventig met enorme belastingschulden achter. Vanaf dat moment begon ze een zwervend bestaan, dat via Barbados, Liberia, Zwitserland en Nederland uiteindelijk eindigde in Frankrijk bij een – volgens Brun-Lambert – wederom dubieuze manager/verpleger/minnaar.

Mede dankzij de Nederlandse wijnhandelaar Gerrit de Bruin is het Brun-Lambert gelukt een licht te schijnen over de donkere jaren. De Bruin leerde Simone als fan kennen en groeide uit tot een van haar meest trouwe vrienden. Hij zorgde dat ze haar medicijnen kreeg, hielp met het kopen van een appartement in Nijmegen, kreeg haar weer aan het optreden en legde tevens een indrukwekkende verzameling opnamen aan. De Bruin kreeg ook dochter Lisa zover een voorwoord te schrijven in deze vertaling.

Brun-Lambert is geen groot stilist en lapt een aantal biografische regels aan zijn laars. Toch heeft hij door veel gesprekken te voeren en zich te verdiepen in maatschappelijke achtergronden met zijn biografie goed werk verricht. Dat blijkt onder meer uit zijn beschrijving van de positie van Simone in de Amerikaanse burgerrechtenbeweging. De zangeres was militant in haar opstelling, maar deed niet aan politiek. Haar bijdrage bestond vooral uit het verzorgen van optredens en het schrijven én vertolken van songs.

Met nummers als Old Jim Crow, Four women, Poppies, Mississippi Goddam! en To be young, gifted and black schreef en zong Nina Simone de soundtrack bij de rassenonlusten van de jaren zestig. Bij het grote publiek leeft zij vooral voort door intense liederen als: I loves you Porgy, I put a spell on you, Don’t let me be misunderstood en Ain’t got no – I got life. Aan haar meest bekende nummer, My baby just cares for me, heeft ze evenwel altijd een hekel gehad.

Nina Simone was een vrije geest, zwevend tussen extase en wanhoop. Een moeilijk mens voor haar naaste omgeving, haar publiek en eindelijk ook voor zichzelf, weten we dankzij David Brun-Lambert. Maar bovenal was Nina Simone een zangeres en pianist die zich zo thuis voelde in de klassieke muziek, jazz, blues en pop dat ze die muziekgenres tot een geheel eigen geluid wist te maken.

Boek: ‘Nina Simone. Het tragische lot van een uitzonderlijke zangeres’. Auteur: David Brun-Lambert. Vertaling Noor Koch. Uitgeverij: Sirene. Prijs: €27,50 (384 blz + cd met bijzondere opnamen). DVD: Live at Montreux 1976 (Eagle Vision, 2006). Prijs: €20.00. De muziektheatervoorstelling ‘Goddam. A Tribute to Dr. Nina Simone’ staat 1/11 in Stadskanaal, 14/11 in Drachten, 10/4 in Groningen. Voor optredens elders zie www.goddam.be.