75 (of 76 jaar) De schippers van de Kameleon

De Kameleon H. de Roos
Dit jaar is het volgens uitgeverij Kluitman 75 jaar geleden dat het jeugdboek De schippers van de Kameleon van H. de Roos verscheen. De uitgeverij viert dat met een speciale jubileumuitgave, die deze zomer verschijnt, compleet met fotokatern in kleur en een biografie van de auteur.

Het Kameleondorp in Terherne (Frl.) meldt eveneens dat het boek in 1949 voor het eerst verscheen en voegt daar aan toe dat het ‘de langstlopende en meest verkochte jeugdboekenreeks in Europa’ is. En in Het kinderboek, samengesteld door de Koninklijke Bibliotheek en uitgeverij Waanders, lees ik ook over 1949 als eerste publicatiejaar. 

De Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren dateert het boek echter op 1948. Dat lees ik niet alleen hier, maar ook in de biografische schets die Paul Steenhuis van Hotze de Roos maakte en die hier staat.

Volgens Kluitman heeft het jaar 1948 echter betrekking op een voorloper. H. de Roos had het eerste boek aanvankelijk Sietse en Hielke, de belhamels van de dorpssmid willen noemen. Dat stuitte om mij (nog) niet geheel duidelijke redenen op bezwaren bij Kluitman. 

Hoe dan ook, bijgaande foto is gemaakt in een kringloopwinkel in Assen. Zo te zien zit daar niemand te wachten op nog meer boeken over Sietse, Hielke, Kees en Gerben. 


Waterige gedichten, natte plaatjes

Berend Groen (1998)‘Stroomlandschap bij Taarlo’
Museum More in Gorssel en uitgeverij Toth hebben de handen ineen geslagen voor een expositie en een boek waarmee een ode wordt gebracht aan Nederland als land vol water. De tentoonstelling omvat zo’n vijftig schilderijen, tekeningen en prenten uit de afgelopen 120 jaar. Het boek toont honderd gedichten bij evenzoveel ‘watergezichten’.

Omdat Drenthe zo’n beetje de droogste provincie van Nederland is, was ik nieuwsgierig naar welke ‘Drentse’ kunst en poëzie vertegenwoordigd zijn. De tentoonstelling heb ik nog niet gezien, dat kan nog tot 8 september, maar het boek heb ik wel in huis.

Op bladzijde 46 trof ik een afbeelding aan van de kleurenhoutsnede Over het Uithuizer Wad (2003 – 2007) van Siemen Dijkstra uit Dwingeloo. Het is geplaats bij het gedicht Eiland van J. Bernlef.

Over het uithuizer wad Siemen Dijkstra

Op bladzijde 90 staat Stroomdallandschap bij Taarlo [Drentsche Aa] van Berend Groen uit 1998 bij het gedicht Drentse A van Rutger Kopland.

Het water begon zich te schamen van Tonnus Oosterhoff, die tegenwoordig in Assen woont, is geplaatst bij Zwemmende kikker van Julie de Graag.


NEXT van Poplab Drenthe belooft een aardig avondje in Loods13 in het Rensenpark in Emmen

NEXT Loods13Ik mag hier regelmatig klagen dat het niet opschiet met de beloofde plannen om van het Rensenpark in Emmen een plek te maken voor kunst, cultuur en innovatie. Daar is na tien jaar alle reden toe.

Het neemt niet weg dat er goed bedoelde pogingen worden ondernomen. Zoals de bouw van een nieuw Centrum voor Beeldende Kunst, waarvan de opening is uitgesteld, het zal eens niet, en dat naar verluidt de naam ‘Diep’ of ‘Het bassin’ dreigt te krijgen.

Veelbelovend is ook een bericht dat werd gestuurd door culturele dienstverlener K&C uit Assen over een avondvullend programma op 3 mei in Loods13, het theater in het Rensenpark. Het programma heet NEXT en omvat, als ik het goed lees, drie voorstellingen en wandeling met spoken word. Ik citeer:

‘Van een theatervoorstelling over de anti-masturbatiecampagnes van de Amerikaanse ontbijtgranenfabrikant Kellogg’s, via Niemansland naar een film over de Melkman geïnspireerd op het werk van illustrator Typex. Met NEXT geeft Stichting Kunst & Cultuur een nieuwe generatie theatermakers een podium.

Niemandsland van theatermaker Hans van der Werf (Borger) is een meeslepende mix van theater en dans. Geïnspireerd door het mysterie Wonderland, een gebied tussen Coevorden en Duitsland, onderzoekt Hans thema’s als kapitalisme, anarchisme en liefde voor je eigen land.

In Cornflakes, No Porn Flakes zien we theatermakers Isa Zwart en Clé Delphi (Emmen). Zij laten zien hoe het iconische merk Kellogg’s cornflakes zich halverwege de 19de eeuw door middel van anti-masturbatiecampagnes bemoeide met het moraal van de maatschappij. En geven daar een reactie op.

Melkman is een film van Okki Poortvliet (Odoorn), stripkenner Tijn van der Kooi (Emmen) en theatermaker Sem Donkers (Coevorden). Een film geïnspireerd op de antihelden van onze tijd, zoals verbeeld door striptekenaar Typex. Een absurd maar toch menselijk verhaal, dat een kruising is tussen een Amerikaanse krantenstrip en een prentenboek voor volwassenen.

Tijdens de pauze worden bezoekers meegenomen op een wandeling door het Rensenpark. Onderweg worden ze verrast door spoken word artiesten en horen hun visie op de wereld.”

NEXT wordt gepresenteerd als het hoogtepunt van het jaar voor Poplab Drenthe, waar talentvolle makers worden aangemoedigd en ondersteund bij het realiseren van innovatieve en interdisciplinaire producties. “Met NEXT willen we niet alleen nieuwe producties presenteren. We willen jonge makers ook helpen bekendheid te genereren met hun werk,” aldus Erik de Vries, projectleider van Poplab Drenthe.

Kaartverkoop verloopt via deze link.


Een praatje met de mensen van muziekvereniging Laus Deo. Denkend aan het Hello Festival

Laus Deo Derksstraat Emmen
Tijdens de avondwaggel stuitte ik in de Derksstraat te Emmen, niet ver verwijderd van galerie Ingo Leth en coffeeshop Cheers, op een groepje geüniformeerde mannen. Ik herkende ze door de dikke trom als leden van Laus Deo, de plaatselijke muziekvereniging.

Eerder op de dag had de marching showband bij het Pools monument in Noordbarge gespeeld ter herdenking van de bevrijding van Emmen op 10 april 1945 door een Poolse legereenheid.

“Zijn jullie aan het oefenen voor Koningsdag”, vroeg ik een van de mannen, in de wetenschap dat koning Willem-Alexander en zijn gevolg op 27 april vanaf het nabijgelegen Noorderplein door het centrum van Emmen worden geleid.

“Nee”, sprak de man sipjes. “We zijn niet uitgenodigd. En dat terwijl we eind vorig jaar vanwege ons 100-jarig bestaan zijn geëerd met een koninklijke erepenning.”

Welk korps begeleidt de koning dan, wilde ik weten. “Er moet toch een fanfarekorps voorop door de straten trekken.” Terwijl ik dat zei, realiseerde ik me dat niet iedereen de koning voor de voeten kan lopen.

De man van Laus Deo zweeg.

Als jullie niet oefenen, wat doen jullie hier dan, vervolgde ik. “We gaan straks een stukje spelen voor het Hello Festival, omdat ze zijn uitverkocht”, luidde het antwoord.

Van die laatste mededeling keek ik van op. Vorig week vrijdag had ik bericht ontvangen dat het festival nog vijfhonderd kaarten had liggen. Aan de andere kant: ook in Emmen gaan de culturele ontwikkelingen razendsnel.

Daarna vervolgde ik de waggel. Om eenmaal weer thuis op de website van Hello te kijken of Laus Deo was toegevoegd aan het festivalprogramma op 8 juni aan de Grote Rietplas. Ik ging line-up na:

Tony Hadley, Sananda Maitreya, Acda en de Munnik, DI-RECT, Froukje, Bankzitters, Helmut Lotti Goes Metal, Donnie, Daredevils, Extince, Mojo Fyre, Joël Borelli, Roberto Jacketti & the Scooters, Buurman en Buurman Show, Joep Verhaar, Easterfield, Nederpop Allstars met Henk Westbroek, Alides Hidding, Erik Mesie en Hans de Booij.

Ik werd er droevig van. De naam Laus Deo stond er niet tussen. En dat terwijl ze een uitstekende versie van The Final Countdown op het repertoire hebben.

Wellicht dat de mensen van het Hello Festival na zondag op andere ideeën komen. Dan geeft de vereniging bij de Schepershof aan het Waal in Emmen een voorjaarsconcert. Aanvang 14.30 uur.


In de letteren gaat de oorlog nooit voorbij. Aandacht voor Lucas Bols en Jan Naarding in De Literaire Hemel

Blui Jan NaardingEen keer per jaar wordt tijdens De Literaire Hemel in Amen extra aandacht geschonken aan de Tweede Wereldoorlog. Komende vrijdag 12 april gebeurt dat met hulp van Martin Hendriksma en Henk Nijkeuter.

Hendriksma schreef een boek dat onlangs nieuws opleverde. De schrijver was erin geslaagd klaarheid te brengen rond een verdwenen adjunct-directeur van het bekende drankconcern Bols. Daarnaast rakelde hij een pijnlijke geschiedenis op: het bedrijf had tijdens de Tweede Wereldoorlog flink verdiend door jenever te leveren aan de nazi’s.

In Het geheim van Bols vertelt Hendriksma, die eerder een roman schreef geïnspireerd op slachterij Udema in Gieten, hoe een vooraanstaand Nederlands (familie)bedrijf door de oorlog verscheurd raakt bij het bepalen van de juiste koers. Niet alleen het ontstaan van het concern is fascinerend, dat geldt zeker ook de dubieuze gebeurtenissen na 1945.

Henk Nijkeuter maakte in 1987 mee dat de oorlog nooit voorbij gaat. Hij was destijds betrokken bij het opzetten van een centrum dat de naam ‘Naardinginstituut’ zou krijgen. Er ontstond opschudding: naamgever Jan Naarding (1903 – 1963) zou fout zijn geweest. In het nog te schijnen boek De blui van ’t leeven is maor zo kört van tied komt dit oorlogsverleden opnieuw aan de orde.

Het grootste deel van Nijkeuters boek gaat erover hoe de schrijver, dichter en taalonderzoeker Naarding een status kon opbouwen die in een instituut moest uitmonden. Wat is zijn belang geweest voor de Nedersaksische letteren en de daarmee samenhangende Drentse cultuur? Andere vraag: wie zetten zich anno 2024 op een vergelijkbare manier in voor die letteren en cultuur?

Derde gast in café De Amer is Daan Heerma van Voss, schrijver van Geen vaarwel vandaag, een roman met op de cover een gouden bijl waarin wordt verteld over een gezin waar belangrijke beslissingen te lang vooruitgeschoven zijn. Het boek van Heerma van Voss is bekroond met de BNG Bank Literatuurprijs voor Nederlandstalige schrijvers jonger dan veertig jaar.

De Literaire Hemel met Martin Hendriksma, Henk Nijkeuter en Daan Heerma van Voss wordt mede mogelijk gemaakt door Dagblad van het Noorden. De bijeenkomst van 12 april begint om 20.00 uur. Toegang: 18,50 euro, inclusief twee consumpties. Kaartverkoop via www.literairehemel.nl


Over het Emmen van Levi van Veluw, Bas Louissen, Eric van Oosterhout en Willem-Alexander

Levi van Veluw Family
Op 4 april verscheen de zeer makkelijk pratende kunstenaar Levi van Veluw in de talkshow Sophie & Jeroen. Aanleiding was een gewonnen prijs en een expositie in museum Singer in Laren. Van Veluw bleek in Emmen opgegroeid waar volgens hem ‘geen cultuur was, helemaal niks’.

Eerder die dag was de Kroon op Emmen online gegaan, een podcastserie waarin een andere oud-Emmenaar, Bas Louissen, een voorschot neemt op de viering van Koningsdag op 27 april in Emmen. Centrale thema in uitzending 1 is het imago van Emmen als een van de minst aantrekkelijke plaatsen in Nederland om te wonen.

Dat imago is grotendeels te danken aan het jaarlijkse onderzoek door Atlas voor Gemeenten waarin Emmen steevast onderaan de lijst met vijftig vergeleken gemeenten bungelt. Burgemeester Eric van Oosterhout vertelt in Kroon op Emmen dat ‘die lijstjes’ aanleiding zijn geweest Emmen naar voren te schuiven als decor voor Koningsdag. Hij hoopt op 27 april goede sier te maken.

De lijst van Atlas voor Gemeenten wordt samengesteld op basis van vijftig criteria. Die zijn niet ieder jaar hetzelfde, maar bevatten wel een aantal terugkerende punten. Eén daarvan is betalingsbereidheid van mensen om ergens te willen wonen. Hoe duurder de huizen, des te aantrekkelijker wordt een plaats (blijkbaar) gevonden om te wonen. Daalt die prijs, dan neemt de aantrekkelijkheid af.

Ander vast meetpunt is werkgelegenheid, waarbij het aantal banen een rol speelt dat binnen een acceptabele reistijd beschikbaar is. In Emmen is dat aantal lager dan in Rotterdam, waar zich op een luttel aantal kilometers verschillende plaatsen vol banen bevinden, goed bereikbaar met openbaar vervoer. Die plaatsen heten geen Borger maar Den Haag, geen Sleen maar Dordrecht, geen Zwartemeer maar Delft.

EMMEN_PODCAST_OMSLAG

Louissen gaat in zijn podcast op bezoek bij een samensteller van de lijst. Hij vraagt Marten Middeldorp van het onderzoeksbureau wat Emmen kan doen om op te klimmen en, bijvoorbeeld, de iets hoger gewaardeerde gemeente Sittard-Geleen te passeren. Dat is mogelijk, maar dat lukt niet in een jaar, zegt Middeldorp.

De onderzoeker vertelt dat Sittard-Geleen weliswaar als onveiliger wordt ervaren dan Emmen, maar Emmen achterblijft op voorzieningenniveau, zoals horeca en cultuur. Emmenaren zullen dat laatste niet als een gemis ervaren, maar voor Sittarders en Geleners die zich wellicht in Emmen willen vestigen en daartoe verleid moeten worden, voelt het als een gebrek.

“Je kunt vanuit Emmen weinig banen bereiken, dat zijn indicatoren die heel zwaar wegen”, zegt Middeldorp in de podcast. “Er zijn weinig restaurants in Emmen te vinden. Voor mensen die in Emmen wonen kan de afweging anders zijn, maar voor de meeste mensen is Sittard-Geleen daarmee een aantrekkelijker plek dan Emmen, ondanks Sittard-Geleen minder veilig is.

Louissen: “Stel dat er drie restaurants openen en er komt een poppodium bij, dan kan Emmen stijgen in de lijst.”

Middeldorp: “Als daar werkelijk voorstellingen worden georganiseerd, want dat is wat wij meten, dan kan dat.”

Afgelopen zaterdag publiceerde Dagblad van het Noorden een pagina met het programma voor Koningsdag. Wat opvalt is dat de koninklijke familie, die overal woont, maar nog niet in Emmen, op 27 april een enorme hoeveelheid Emmense kunst en cultuur krijgt voorgeschoteld. Het begint op het Noorderplein met Bouke Scholten die iets van zijn Elvis-repertoire laat horen en het eindigt op het Raadshuisplein waar Rosa da Silva het Wilhelmus inzet.

Halverwege de route, bij de ingang van het Rensenpark, dat al tien jaar niet van de grond komt als beloofde plek voor innovatie, cultuur en kunst en waar de opening van het nieuwe Centrum Beeldende Kunst door tegenvallers helaas is uitgesteld, is een cultuurplein bedacht. Het plein biedt op Koningsdag ‘een samensmelting van disciplines’ die volgens de organisatie ‘de hands-on mentaliteit van Emmen weerspiegelt’.

Met een hands-on mentaliteit wordt een instelling bedoeld om initiatief te tonen en handen uit de mouwen te steken.

Jan Van Peer Koningsdag

27 april heeft op papier alles in zich een mooie dag te worden, overal ter wereld. Het succes in Emmen zal echter worden afgemeten, vrees ik, aan de mate waarin het imago van een onaantrekkelijke plaats kan worden afgeschud. Wat in een dag onmogelijk is. Daarvoor is het te hardnekkig.

Dat heeft Emmen deels aan zichzelf te wijten. Steeds als de Atlas voor Gemeenten wordt gepubliceerd schieten inwoners van Emmen, bestuurders voorop, daartoe aangemoedigd door de media, in dezelfde reflex. Dagblad van het Noorden, mijn krant, doet eraan mee en publiceerde bij de lancering van Kroon op Emmen de volgende Stelling van de Dag: ‘Emmen wordt onterecht aangemerkt als minst aantrekkelijke stad van Nederland’. Voor de uitslag klik hier.

Steeds weer wordt geprobeerd de uitkomst te ontkrachten, vooral met woorden, zonder een eigen vergelijkend warenonderzoek te overleggen. Waardoor de stelling juist wordt bevestigd en geen daden volgen. Tot zover de hands-on-mentaliteit.

2,3 miljoen euro kost de organisatie van Koningsdag in Emmen. Als dit bedrag structureel extra in culturele voorzieningen van Emmen wordt gestoken, zou dat het imago van Emmen kunnen veranderen. Niet van de ene op de andere dag, wel op termijn.

Terug naar Levi van Veluw. In de talkshow vertelde hij over zijn werk Family, een bewegend groepsportret geïnspireerd op opgroeien in een gebroken gezin. Voor het portret vroeg Van Veluw familieleden bij elkaar te komen en zich in pakken vol gefragmenteerde blokjes te hullen – hij had daarvoor ook acteurs kunnen vragen.

En toen zei hij dit:

“Dit is mijn echte familie. Dat is belangrijk om te vertellen, omdat kunst niet gaat over het beeld alleen, over een mooi plaatje. Het gaat ook over het verhaal erachter. Een mooi plaatje is maar een mooi plaatje. Het is heel belangrijk dat die familieleden ook echt in de pakken hebben gezeten om het hele verhaal te kunnen vertellen. Een beeld is niet zoveel. Je moet gevoel overbrengen. Dat moet het verhaal erachter zijn.”

Wat Nederland op 27 april van Emmen te zien krijgt is een mooi plaatje, nog niet het verhaal erachter.


R. Keuter, R. Prins en D. Hendriks zetten de toon voor 12e finale Drèents Liedtiesfestival

De mensen van Stichting Reur hebben de deelnemers aan de twaalfde editie het Drèents Liedtiesfestival bekendgemaakt. En wat valt op? Dat vooral Roy Keuter, Rowdy Prins en Dennis Hendriks achter de schermen aan de knoppen draaien.

Dit zijn de liedjes, de uitvoerende artiesten, componisten en tekstschrijvers:

Deelnemers Dreents Liedties Festival 2024

Uit het persbericht:

‘Het Drèents Liedtiesfestival heeft als doel een breder aanbod te stimuleren van nieuwe Drentstalige kwaliteits-muziek. Het festival vindt 9 mei plaats in het ATLAS Theater in Emmen en wordt live uitgezonden op RTV Drenthe. Lisa Harms -winnaar van DLF23- komt haar winnende lied Tot de zun uut giet nog een keer zingen en zal de prijs doorgeven aan de winnaar van DLF24.

De winnaar van de finale wint een geldbedrag van € 2000,- om te besteden aan het opnemen en uitbrengen van zijn of haar winnende lied en zal het Nedersaksisch vertegenwoordigen op het Europees Songfestival voor Minderheidstalen tijdens het Suns Europe festival in Udine en zal de provincie Drenthe vertegenwoordigen op het Regio Songfestival later dit jaar.’


Valentijn de Heer vertelt bij Van der Velde in Assen over ‘Beste mevrouw Eva’

Valentijn de Heer Foto Merlijn Doomernik‘We woonden vlakbij de sociale werkplaats. Iedere ochtend om acht uur trok de stoet werknemers op hun fietsen door onze straat. Mongolen werden ze toen nog genoemd. Ze hadden brede gezichten en de meesten waren te dik. Ik zat in de erker en keek met een bak cornflakes op schoot toe hoe ze onder luid kabaal de grauwe huizenblokken aan het zicht onttrokken.’

Aldus begint Beste mevrouw Eva, de debuutroman van Valentijn de Heer uit Leiderdorp, zorgmedewerker en tevens auteur van korte verhalen voor De optimist en opiniestukken voor Het Parool. De Heer is dinsdag 9 april te gast bij boekhandel Van der Velde in Assen. Aanvang 20.00 uur. Zie ook hier.

Citaat van de flaptekst:

‘Elias woont met zijn ouders in een welgestelde wijk. Als hij een verstandelijk beperkt broertje krijgt, veranderen de toch al moeizame verhoudingen binnen het gezin. Zijn vader wordt steeds gewelddadiger en zijn moeder is niet bij machte om hem en zijn broertje te beschermen. Elias kruipt meer en meer in de ouderrol. Buitenshuis houdt hij de schijn van een gelukkig gezin op. Hij vindt zijn toevlucht een paar straten verderop, in het houten huis van een ouder echtpaar. Er ontstaat een band tussen hem en de oudere vrouw, Eva. Haar huis wordt zijn droomland, dé plek waar hij hoopt voor altijd te blijven. Als op een dag de kinderbescherming bij het gezin op de stoep staat, blijkt alles waar Elias zijn hoop op had gevestigd een illusie.’


Librisprijs Shortlistpodcast nummer 1: ‘Gebied 19’ van Esther Gerritsen, met Esther Gerritsen

Libris Podcast
In aanloop naar de bekendmaking van de winnaar van de Libris Literatuurprijs 2024 worden zes podcasts gepubliceerd over de genomineerde titels. De eerste aflevering staat inmiddels online: Karina (rechts) en Ricco (links), werkzaam bij Boekhandel Broekhuis in Oldenzaal, praten over Gebied 19 van Esther Gerritsen (midden).

Begeleidende mededeling van de Libris-organisatie:

‘Ze bespreken of ze het boek nu wel of geen science-fiction vinden, filosoferen over het gedachte-experiment dat in het boek wordt uitgewerkt en benadrukken de humor die in het boek zit. Daarna schuift Esther Gerritsen aan. Zij vertelt hoe ze op het idee voor Gebied 19 is gekomen, waarom ze niet alles in het boek helemaal uitlegt, en hoe Gebied 19 in feite een spiegel is van onze polariserende samenleving.’

Maandag 13 mei 2024 maakt juryvoorzitter Kim Putters te Amsterdam de winnaar bekend. Zie daarvoor actualiteitenprogramma Nieuwsuur op NPO2. De winnaar is een dag later om middernacht te gast bij in het VPRO-radioprogramma Nooit Meer Slapen.