Woest en Ledig

De krimp is een hype, Emmen een Walhalla

Zaterdag vond in de bibliotheek in Emmen een debat plaats over kunst en cultuur. Deelnemers waren de partijen die om de stemmen strijden tijdens de komende gemeenteraadsverkiezingen. Vier keer per half uur werd een stelling besproken: het nieuwe theater, het culturele leven in de dorpen, de vraag naar een poppodium en de behoefte aan een museum. Schrijver dezes mocht de gesprekken leiden. RTV Emmen zorgde dat het rechtstreeks op de lokale radio te beluisteren was.

 

Of het nu een echt debat genoemd kon worden, is ongewis. De politieke partijen in Emmen lopen wat standpunten en ideeën betreft niet van elkaar weg en dat is op zich wel goed, want als iedereen in de verste uithoek gaat zitten komt er nooit iets klaar. Maar het kan ook aan de opzet en stellingen gelegen hebben. Hand in eigen boezem eerst: de gespreksleider slaagde er nauwelijks in de deelnemers zo tegen elkaar op te zetten dat een felle woordenstrijd ontstond en onderlinge verschillen aan het licht kwamen.

 

Toch was het geen tamme bedoening. Sterker, het was bij vlagen ontluisterend. Gevraagd naar wat de partijen van het culturele leven in Emmen vinden, rolden er allemaal dooddoeners over tafel als ‘sterk gevarieerd’, ‘levendig’ en ‘goede voorzieningen’. In de dorpen bloeit het verenigingsleven, beweren de partijen. In de ‘stad’ Emmen gebeurt veel en staat nog veel meer prachtigs te gebeuren. Kortom, Zuidoost-Drenthe is een Walhalla. Bijna af. Cultuur in Emmen is politiek een non-issue.

 

Het merkwaardige wil nu dat het Emmen volgens de Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG) als gemeente met meer dan honderdduizend inwoners aan van alles ontbreekt wat elders wel aanwezig is of zou moeten zijn. Er is géén poppodium, er zijn géén kunstenaarsinitiatieven, er zijn géén individuele subsidies en opdrachten, er is géén theaterwerkplaats, géén filmhuis, géén lokale televisie, er zijn géén aankoopregelingen voor beeldende kunst.

 

En dan wordt nog gezwegen over de huisvesting van kunstencentrum CQ, de artistiek oninteressante festivals en de belabberde staat van het huidige theater, waar per voorstelling steeds minder bezoekers op af komen en dat de komende jaren gewoon door moet modderen.

 

Wat niet weet, dat niet deert?

 

Los van de VNG-maatstaven heeft de provincie Drenthe inmiddels tweemaal gepeild wat inwoners vinden van het culturele leven in hun omgeving. Zuidoost-Drenthe scoorde in die onderzoeken opvallend slecht. Zo zijn Emmenaren van alle Drenten het minst tevreden met het culturele aanbod in de provincie. Daarnaast hebben de Emmenaren die, bijvoorbeeld, het theater bezoeken een sterke behoefte aan meer aanbod.

 

Kortom, er ontbreekt van alles en er is wel degelijk ontevredenheid.

 

Maar volgens de toekomstige bestuurders in Emmen is het wel goed zo. Het nieuwe theater wordt vast heel mooi en is het wachten waard, al moet het niet te veel gaan kosten en waarom nu over bezuinigingen praten als de bedragen niet bekend zijn? In de dorpen gaat ondertussen alles goed; de krimp is een hype. Vorig jaar groeide het inwonertal in de hele gemeente nog met 86 inwoners. Misschien dat er ooit een poppodium komt, maar daar moet nog diep over nagedacht worden. En een museum hoeft niet zonodig, als er maar een plek is waar exposities mogelijk zijn.

 

Met de kop in het zand zakken we weg in het veen. Zo komen we de jaren wel door.

Henk Boerwinkel blikt terug op leven en werk

In de extras op de dvd 9, een van de meest bijzondere animatiefilms van 2009, wordt verteld wat er allemaal nodig is om een simpel poppetje de wereld te laten veroveren. Een bedenker en maker uiteraard – Shane Acker in dit geval – en een onverzichtelijk berg materiaal en computerprogramma’s. Wat na het zien van The making of... blijft hangen zijn de vele vaders en moeders die aan de wieg staan. En dat het werk nooit af is.

 

Het verhaal achter Acker en zijn duistere, maar hoopvolle sprookje 9 is ook een beetje het verhaal in het boek De magische wereld van figurentheater Triangel. Wie Triangel zegt, zegt Henk Boerwinkel (Alkmaar, 1937). Beeldend kunstenaar, maar vooral vermaard poppenspeler uit Meppel. In de rijk geïllustreerde uitgave over zijn leven en werk, waarin hij zelf als verteller optreedt, worden consequent mannen en vrouwen naar voren geschoven die zijn succes mede mogelijk hebben gemaakt.

 

Zoals marionettenspeler Jan van Erkelens uit Heilo die in 1954 de jonge Boerwinkel, op bezoek met een doos eigen gemaakte poppen, zijn marionetten laat zien. “Figuren met namen als Moerasgeest, Maan en Sterren, Herfst, Angst en de Vlam. Die middag onderging ik voor het eerst in mijn leven de betovering van een fantastische poppenwereld. Die indruk was overweldigend en zou mij sindsdien nooit meer loslaten.”

 

Nog geen tien jaar later heeft Boerwinkel zijn eigen reistheater. Triangel: een ‘kast’ waarin op drie niveau’s met marionetten, maskers, stok- en handpoppen gespeeld kan worden. Het betekent het begin van een internationale carrière, waarbij Meppel als thuisbasis dient. Reizen gaat per trein, het theater en de poppen worden in grote kisten vervoerd. Over de eerste voorstelling met zijn vrouw Ans: “Moe aangekomen bleek het zaaltje te laag en moest ik een stukje van mijn nieuwe theater afzagen.”

 

Tot 1991 treedt Boerwinkel samen met zijn vrouw op. “In het figurentheater stond ik altijd op een hoge tafel over het achterscherm heen de marionetten te bewegen en het volgende moment stapte ik daar weer af om van onder met poppen te spelen. Ans zat altijd beneden in het kastje te spelen en kroop daar op haar knieën rond. 28 jaar.” Na precies 2222 voorstellingen houdt ze ermee op. “Met veel emotie beseften wij dat zij de beste jaren van haar leven aan Triangel had gegeven.”

 

Triangel wordt in landen als Frankrijk. Duitsland, België en Zwitserland op handen gedragen. “Als we dan in een roes terugkwamen in Nederland, was niemand die ook maar een idee had van onze grote theatersuccessen”, lezen we. “Zo kon het gebeuren dat we enkele dagen later alweer ergens in een dorpszaaltje in Groningen optraden om de plattelandsvrouwen voor onze poppen te winnen. Door dit bestaan vol vreemde contrasten zijn we altijd simpelweg onszelf gebleven.”

 

Boerwinkel houdt het bewust klein. Zelfs als hij met hulp van de gemeente Meppel zijn eigen Theater Hesselingen kan beginnen, in 1973 de Culturele Prijs van Drenthe krijgt, door de televisie wordt ontdekt (Van gewest tot gewest), Beatrix met Claus op bezoek krijgt en door Jim ‘Muppet’ Henson wordt erkend als een groot poppenspeler. Om de boel draaiende te houden, verhuist Boerwinkel zijn ouders vanuit Alkmaar naar Meppel. “In mijn hele bestaan als poppenspeler heb ik nooit om subsidie gevraagd. Maar wij voelden ons volkomen vrij en onafhankelijk.”

 

Na 1991 wordt de plaats van Ans ingenomen door Charlotte Puyk-Joolen met wie Boerwinkel tot zijn zestigste reisvoorstellingen blijft maken. Daarna begint het permanente afbouwen. De allerlaatste voorstelling van Triangel op het Poppenspelfestival in Meppel in 1996, de samenwerking met zijn zoon Jeroen Boerwinkel, de allerlaatste voorstelling in 2001 in het Magisch Theatertje in Maastricht, Visioenen in 2004, Het laatste sprookjesbos in 2007.

 

“Als scheppend en uitvoerend kunstenaar heb ik naar mijn bescheiden mening een droomcarrière achter de rug, waarin alles vanuit het werk zelf voortkwam. Alles kwam op de juiste tijd en plaats in mijn leven. Dat was een groot en onbeschrijfelijk wonder”, besluit Boerwinkel De magische wereld van figurentheater Triangel. Hij doet het met de stelligheid van iemand die het doek definitief heeft zien vallen.

 

Een beetje liefhebber van het poppentheater in Nederland geloof daar natuurlijk niets van.

 

Boek: De magische wereld van figurentheater Triangel. Auteur: Henk Boerwinkel. Uitgever: Boom. Prijs: €39,95 (266 blz.)

Over ‘Hoe overleef ik mijn eerste zoen? De musical’

Hoe overleef ik de romanserie, Hoe overleef ik het tijdschrift, Hoe overleef ik de website, Hoe overleef ik de agenda, Hoe overleef ik het vriendschapsbandje, Hoe overleef ik het kaartspel, Hoe overleef ik de film. Je kunt met het door Francine Oomen bedachte HOI-merk alle kanten op. Vreemd eigenlijk dat er nu pas een musical is naar de populaire jeugdboekenreeks.

 

Die musical neemt, meer nog dan de speelfilm, deel 9 als vertrekpunt. Rosa is net met moeder en stiefvader naar Groningen verhuisd en moet het dus zonder haar hartsvrienden uit Brabant stellen. De eenzaamheid in het Noorden wordt nog eens vergroot door de geboorte van een broertje, een handenbindertje, zodat de 13-jarige puber aan haar lot wordt overgelaten. Maar gelukkig kun je chatten op internet en loopt er rond de patatkraam een interessante jongen rond.

 

Hoe overleef ik mijn eerste zoen? De musical is perfect op maat voor de doelgroep: tienermeisjes voor, op of net over de drempel van de pubertijd. De Tamboer in Hoogeveen zat er vol mee, plus zo’n twintig jongens. Roos van Erkel is in dat opzicht prima gecast als Rosa. Ze vertolkt een tamelijk gewoon meisje, dat tamelijk gewoon acteert en tamelijk gewoon zingt. Geen sterallures of glamour, maar zo bereikbaar dat het niet eens opvalt als ze bij aanvang gewoon in de zaal blijkt te zitten.

 

Van de liedjes moet de voorstelling het niet écht hebben, die zijn van het kaliber veel in een dozijn. Dit in tegenstelling tot het decor waarbij de illustraties van Annet Schaap levensgroot zijn opgeblazen en de rest van de spullen, als een soort zwaard van Damocles boven het speelvlak in de lucht hangt. Ook goed: het tempo waarin alle beslommeringen worden afgewerkt. Binnen twee uur komen de hormoontjes weer tot rust.

 

Wat HOI De Musical bijzonder maakt, is de open structuur van de voorstelling en de beeldbepalende rol die Jan Elbertse daarin speelt. Zo geeft hij voortdurend regie-aanwijzingen, aan de zaal én de acteurs. En in het verhaal zelf treedt hij op als coach van de tobberige Rosa én speelt hij – met snor – de rol van de probleemoplossende oma. Het zijn ingrepen die je bij de les houden.

 

Alhoewel: de korte cursus zoenen voor beginners mag er ook wezen. Dat je gewoon thuis op je kamer kunt oefenen met een speelgoedbeer – sommige dingen ontdek je veel te laat.

 

Gebeurtenis: Hoe overleef ik mijn eerste zoen? De musical. Met: Roos van Erkel, Robert Orvalho, Job Bovenlander, Tine Joustra, Has Drijver, Jan Elbertse e.a. Regie: Bruun Kuijt. Muziek: Bas Odijk. Teksten: Heleen Verburg. Publiek: 380. Gezien: 14/1 De Tamboer Hoogeveen. Nog te zien: 7/2 Groningen, 23/2 Meppel, 24/2 Stadskanaal, 19/3 Emmen, 20/3 Zwolle, 21/3 Drachten.

China Festival of Lights: droomscenario of draak?

Emmen komt de winter door met het China Festival of Lights, een groots opgezet evenement in Dierenpark Emmen waarbij reusachtige lampionnen voor spektakel moeten zorgen. Daartoe zijn zo’n dertig dierfiguren in het park geplaatst. Bij opening was volgens Dagblad van het Noorden sprake van een investering van bijna 3 miljoen euro. Het park hoopte op tussen de 200.000 en 300.000 bezoekers. Projectleider Peter de Lange droomde van een half miljoen bezoeker á 14 euro 50 per kaartje.

 

We zijn nu ruim twee maanden onderweg en volgens de laatste berichten staat de teller op 120.000 bezoekers. Zondag kon je een kanon in het park afschieten, zonder iemand te raken. Hoe dan ook, de toeloop is minder dan vooraf gehoopt. Toch werd afgelopen week bekendgemaakt dat het festival ‘wegens succes’ wordt verlengd. Rond 7 februari moeten 150.000 mensen de kassa zijn gepasseerd. “Want dan hebben we gewoon wat aan het festival verdiend”, aldus De Lange.

 

Het is nog geen 7 februari, maar Woest & Ledig ziet de berichten reeds voor zich. Die 150.000 bezoekers komen er wel. Zowel het Dierenpark als co-financier de gemeente Emmen zal het festival vervolgens ‘zeker geslaagd’ noemen. Beide partijen zullen toegeven dat het verwachte aantal bezoekers niet is gehaald, en daarbij wijzen op de weeromstandigheden van de afgelopen weken, maar toch van ‘een succes’ spreken. Iemand zal daarna zeggen dat kan worden teruggekeken op ‘een evenement met landelijke allure’.

 

Wat dat laatste precies betekent, weet niemand.

 

Landelijke allure is zeer belangrijk, want van het Dierenpark wordt op dat vlak veel verwacht de komende jaren. Zo worden er honderden miljoenen uitgetrokken om het park te verhuizen en om te bouwen tot ‘unieke attractie waar natuur en cultuur elkaar versterken’. Uniek: Emmen krijgt straks een nieuwe dierentuin waarbij een theater als belangrijke publiekstrekker gaat fungeren. Dus is het van groot belang dat die dierentuin nu reeds laat zien dat ze met ‘theater’ uit de voeten kan.

 

Dat laatste valt te bezien. Na drie bezoeken aan het China Festival of Lights rest bij Woest & Ledig vooral een leeg gevoel. Het oogt wel aardig al die metershoge 'lichtsculpturen', en ze zijn zeker knap gemaakt, helemaal als je het vergelijkt met de troep die normaliter door de handel vanuit China deze kant op wordt gehaald. Maar met kwaliteit van de spullen alleen ben je er niet. Er moet ook nog zoiets als inhoud zijn.

 

Als festivalganger wil je op zijn minst verwonderd of ontroerd worden, en als het even kan naar huis met het gevoel dat je iets bijzonders hebt beleefd, of artistiek bent verrast. En dat biedt het China Festival of Lights niet. Een bezoek aan het evenement is een tijdspassering, een middel om de winter door te komen. Leuk voor kinderen, aardig voor de liefhebber van variété en kunstnijverheid. Niets minder, niets meer.

 

En daarmee blijft toch iets zorgelijks hangen. Als straks de lampionen zijn gedoofd, zijn we niks wijzer geworden. Wel armer.

Theaters oost-Nederland lonken naar de niet-bezoeker

Dertig theaters in Overijssel, Gelderland en Flevoland hebben de handen ineen geslagen om nieuw publiek te bereiken. Ze doen dat middels een gezamenlijke campagne en een website die niet-theaterbezoekers moeten verleiden. Vrijdag was de lancering in Zutphen.

 

Volgens de theaters, waaronder Odeon in Zwolle en de Voorveghter in Hardenberg, is het voor het eerst dat binnen de podiumkunstensector op deze schaal wordt samengewerkt. Ze wijzen op onderzoek waaruit blijkt dat veertig procent van de Nederlanders wel interesse heeft voor podiumkunsten, maar van bezoek afziet vanwege diverse vermeende drempels en risico's.

 

Als belemmeringen worden in het onderzoek toegangsprijzen, vrees om alleen te gaan, onduidelijkheid over het aanbod, slechte bereikbaarheid en moeite om een kaartje te bemachtigen genoemd. “Ze willen wel, maar het komt er niet van”, aldus de theaters in de drie provincies.

 

De oplossing moet de website www.jouwtheater.com zijn, waarop bezoekers onder meer voorstellingen kunnen beoordelen. “Door het aanbod via een website te ontsluiten kun je zien dat er voorstellingen zijn in elke prijscategorie, heb je een goed overzicht van de mogelijkheden en vind je snel een theater in de buurt.”

Handjes in de lucht voor Brainpower

Hiphop in het theater? Woest & Ledig had (en heeft) er bedenkingen bij. Niet dat de cultuur van de straat op straat gehouden moet worden. Het is meer dat W&L geen hiphoppers kan noemen die ‘hun ding’ in de schouwburg interessant zouden kunnen ‘droppen’. Ali B? Dat is een cabaretier. Baas B en Lange Frans – die zijn gelukkig uit elkaar.

 

Dan is er nog het hiphop-publiek (foto Brainpower). Toch niet echt volk voor op het pluche. Waarschijnlijk omdat de garderobe in het theater geen afdeling voor petjes heeft. Hiphop associeer je met springen en swingen, niet met zitten en pauzedrankjes.

 

Ondertussen is Brainpower bezig aan zijn tweede theatertour. Zaterdag stond hij in de foyer van De Muzeval, samen met dj TLM, twee wheels of steel en een groot projectiescherm voor de vertoning van video’s. Tegenover een publiek van zo’n zestig man, veelal jongens van rond de twintig. De lastig bereikbare doelgroep, zoals dat in marketingkringen heet.

 

Twee sets kregen we. Heel rustig opgebouwd, met praatjes van Gert-Jan Mulder, en nog meer hits uit zijn inmiddels tienjarige carrière als rapper. Een beetje uitleg over hiphop ('Kent iemand Main Source?'), wat anekdotes, een fantastische Michael Jackson-tribute van TLM en veel pogingen tot interactie. Dat laatste viel nog niet mee. ‘Emmen’ is een lastig publiek dat zo lang de kat uit de boom kijkt dat de boom bijna omvalt.

 

Maar het was heel goed. Met dank aan het geduld van Brainpower en TLM die de karakteristieke hiphophardstoerigheid in Amsterdam hadden gelaten en een fijne demonstratie ‘dit is wat we zijn, dit is wat we kunnen’ lieten zien. Na afloop ging de zaal op de foto. Met de handjes in de lucht. Als waren we aanwezig bij een optreden van Jannes. Via het mobieltje van Brainpower zo, hup, internet op getwittert.

 

Vrijdag 4 december staan de heren in De Tamboer in Hoogeveen.

Hoe ver kan een schip in Drenthe zeilen? (4)

Na Johan de Noord en Jan Germs is het nu Harm Dijkstra die een bijdrage levert aan de openbare gedachtewisseling over modern streektaaltheater. Voor wie het begin heeft gemist, klik hier, hier en daar. Of volsta met het lezen van de vraag of het mogelijk is in Drenthe een eigentijdse theatervoorstelling van de grond te tillen, voor een breed publiek, waarbij de belangrijkste voertaal het Drents is.

 

Harm Dijkstra is behalve radiomaker en helft van het duo Harm & Roelof, schrijver van de musical Heb lief en leed in Sleen. “Daor hew arg veul succes met had, en daor hebt wij vaak op deurfilosofeerd. Want er bint in Slien en umgeving hiel veul plekken die je tot theater kunt umbouwen, ofhankelijk van wat je wilt gaon opvoeren.”

 

Dijkstra is liefhebber van theater op locatie, dicht bij het publiek. “Ik bin van miening dat producties in de streektaol overal speuld moet worden, en niet exclusief in ien theater”, zegt hij. “Ik denk daj streektaolproducties moet promoten, en daor vervolgens een geschikte lokatie/lokaties bij moet zuken.” Met andere woorden eerst een stuk, dan een plek.

 

Johan de Noord stelde voor om alle Drentse gemeenten aan te doen. Henk Beuker, de man die deze discussie heeft aangezwengeld, dacht aan een galavoorstelling aan het einde van het theaterseizoen. Kijken we naar theatergroep Waark in Groningen, dan zien we dat hun nieuwste voorstelling tWotterop! 22 keer wordt gespeeld, waarbij zelfs het water zal worden aangedaan.

 

En Tryater in Friesland beperkt zich evenmin tot de reguliere theaters. Over Tryater gesproken: deze week kwam het bericht dat de voorstellingen Fan de stêd en it libben en Diplodocus Deks meedingen naar de AVRO Toneelpublieksprijs. Er doen dit jaar 27 theaterproducties aan de prijs mee en Fan de stêd en it libben is inmiddels doorgedrongen tot de volgende ronde.

Wij Jan Mulder

Jan Mulder (foto: Jan Zeeman) woont al weer enige tijd in het Oldambt. In een kast van een huis, even buiten Nieuwolda, verscholen achter wat bomen en een hek. Dat hek staat gastvrij open, maar is zo imposant dat je niet ontspannen fluitend het erf op kunt wandelen. Nee, er moet eerst op een bel gedrukt en in een glazen oog worden gekeken. Waarop de heer des huizes komt aanwandelen met een houding dat híj al die poespas niet heeft verzonnen.

 

Het is allemaal uiterlijk vertoon.

 

Eigenlijk had dat meegebrachte exemplaar van De eeuwig zoemende vliegenstrip van Erik Harteveld ook niet gehoeven. Want er dient helemaal geen ijs te worden gebroken. Het idee dat Jan Mulder (Bellingwolde, 1945) vooraf mild gestemd moet worden omdat hij zich enorm zou kunnen opwinden over schijnbare futiliteiten. ("Mijn boek niet gelezen! Hoe durft u!! Scheer je weg!!!") Volslagen misplaatst.

 

Hij tovert een brede glimlach in zijn met losse hand geboetseerde kop en zegt: "Erik Harteveld? Nooit van gehoord. Een groot dichter? O. Ja. Erik Menkveld die ken ik wel. Maar evengoed bedankt. Ik hou heel erg van poëzie." Waardoor we meteen weten waarom hij momenteel met Remco Campert en Bart Chabot langs de Nederlandse theaters trekt. Zo’n dertig optredens doen ze.

 

Maar eerst Nieuwolda. Het paard rook de stal? Nou. Nee. Het is eerder een samenloop der dingen. Of toeval. "Het is het huis", zegt Mulder die tot voor kort in Bussum woonde. "Het was van de familie. Er moest een ander dak op, het kon goed verbouwd worden. Tegelijkertijd wilde ik meer gaan schrijven, het rustiger aan gaan doen. Niet meer overal aanschuiven. Maar het is vooral het huis. En de omgeving. Moet je eens kijken", gebaart hij richting horizon.

 

Ja. Erg mooi. Maar dat betekent veel op en neer naar het Westen voor het televisiewerk. "Och, dat valt wel mee. Zondag doe ik het voetbal, maandag De Wereld Draait Door. Slaap ik een nachtje in Amsterdam. Het is een flinke afstand. En niet ongevaarlijk. Juist omdat je de weg goed denkt te kennen. Bekeuringen. Hard rijden."

 

Terug in Groningen dus, de provincie die hij als tiener verliet om in Brussel te gaan voetballen. "Dat was ook toeval", zegt hij. "Ik deed met het Groninger jeugdelftal mee aan een toernooi in Veendam. Daar speelde een Belgische club, Racing Tienen. De voorzitter daarvan kende weer de voorzitter van Anderlecht. Als de secretaris van Anderlecht een week later mijn vader in Winschoten niet aan de telefoon had gekregen... Je moet ontzettend veel geluk hebben."

 

Het voelde als een verlossing, vertelt Mulder. "Ik was een goede voetballer. Daar twijfelde ik geen moment aan. En ik wilde het allerhoogste. Naar Real Madrid. Maar ik had geen flauw idee hoe ik uit Winschoten moest wegkomen. Er waren toen geen makelaars, geen mensenhandelaren. Grote overgang? Anderlecht is een wijk aan de rand van Brussel, de mentaliteit verschilde niet veel van Winschoten. Het is eigenlijk het platteland. Het waren veehandelaren. Ik heb me er meteen thuis gevoeld. Ook door de taal en de tongval."

 

Of hij een voetballer was van de belezen soort, luidt de vraag. Nee dus. "Ik was meer van het kaarten. Maar ik had Godfried Bomans gelezen. En ik ging de stad in. Ik heb in Brussel gelééfd. Zo gek was ik niet. Anders dan Robbie Rensenbrink, die nooit in de binnenstad kwam, ging ik naar de nachtclubs. Ik verkeerde in het rijkeluishoekje. Jacky Ickx, de autocoureur. Jacques Brel heb ik helaas nooit gezien."

 

Mulder was al bij Anderlecht vertrokken, toen zijn eerste geschreven stukje in druk verscheen, in het Algemeen Dagblad. "Net zoals Johan Cruijff voor De Telegraaf. Met het verschil dat ík wel zelf schreef. Erbarmelijk was het. Een opstelletje van een kind." Later mocht hij het nog eens proberen, voor NRC/Handelsblad, en weer later voor weekblad De Tijd. "Toen begon ik er plezier in te krijgen, toen ontdekte ik aanleg voor het schrijven van columns."

 

Diezelfde periode, begin jaren zeventig, ontwikkelde hij een interesse voor beeldende kunst. "Het is begonnen toen ik in het ziekenhuis lag voor een knieoperatie en ik in de krant een foto van een schilderij zag. God, dat vind ik mooi, zei ik tegen Johanna (zijn echtgenote, red.). Koop dat voor me. Als troost. Dat heb ik wel verdiend. Naïeve schilderkunst. Een weemoedig landschap van Willem Westbroek."

 

Inmiddels hangt zijn huis vol schilderijen, veelal modern werk. Hij bezoekt musea en gaat galeries af. "Thuis deden wij niet aan kunst. Mijn vader speelde toneel, zelf vind ik acteren ook leuk. Vrienden als Remco Campert, Kees van Kooten en Freek de Jonge hebben me in contact gebracht met beeldende kunstenaars. Ik hou van verf. Niet van videokunst. In die zin ben ik conservatief. Ik hou van abstract. Lyrisch abstract. Niet dat romantische."

 

Het schrijven heeft een vlucht genomen, vooral nadat hij met Campert op de voorpagina van de Volkskrant kwam te staan. Onlangs verscheen zijn vijftiende boek, De analyticus, een bundel korte stukken. Eerder dit jaar verscheen al Labradoedel, een novelle. Mulder heeft er een handje van om te doen alsof zijn schrijfwerk weinig voorstelt. Iris in de zomer van 2003 noemt hij een bevlieging, een uit de hand gelopen grap, geschreven in een roes.

 

Alsof het kloeke boek, de échte roman het hoogste is. "Ik heb dat dramatische niet", aarzelt hij. "Ik ben een columnist. Een waarnemer." Iets zachter: "Een kleine waarnemer van episodes. Fragmentarisch. Ik ben niet van de spanningsboog. Het is bij mij ook – het instrument ontbreekt. Je moet het écht doen. Je de rust gunnen. En vooral: 24 uur per dag. Ik ben te verknipt. In optredentjes, toespraakjes, sidekickjes, reclametjes."

 

Een idee is er wel. Mulder zou een roman willen schrijven die zich afspeelt in Nieuwolda, in een tijd die achter de rug is, over overleden mensen uit de buurt. Iets met een kruidenier. Iets over grote verlangens en beperkte mogelijkheden. "Er zijn hier dingen gebeurd", zegt hij samenzweerderig. "Zelfmoord. In waterputten. Diepe waterputten. Homoseksueel in de jaren veertig. Je moet er niet aan denken."

 

Maar hij is er te lui voor. Terwijl hij heel veel doet. "Het is een bepaald soort luiheid. Ik ben niet iemand die aan een oeuvre bouwt, voor de overlevering. Het zal mij een zorg zijn wat ik aan de mensheid nalaat. Bij mij gaat schrijven over taal, over zinnen. Tegelijkertijd vraag ik mij af waar het echt om gaat. In het leven dan. Wat is dit? Waar sláát dit op? Niets heeft zin, schrijven ook niet. Alleen grote kunst kan nog een beetje afleiding geven."

 

Noem het geen onvermogen. "Ik zou me als schrijver misschien meer moeten concentreren, op iets beters dan alleen columns en hier en daar een grappig verhaaltje. Weet je, ik neem mezelf niet serieus. Ik ben niet echt ambitieus. Het fragmentarische is ook wel goed eigenlijk. Het schrijven beschouw als ik een tweede carrière, een surrogaat. Ik was een voetballer. Vanaf mijn zesde wilde ik in grote stadions spelen. Dat heb ik gedaan. Daarin heb ik niet gefaald."

 

Enfin.

 

Donderdag 22 oktober staat hij dus in De Stadsschouwburg met Campert en Chabot. Tot zoens heet het programma. Campert is de grote ster, benadrukt Mulder. "Hij is dan wel tachtig, en de stem is misschien wat minder strak. Maar wat hij met de taal kan, daar durf ik mij niet aan te spiegelen. Een zinnetje zo schrijven, dat mensen precies weten en voelen… Bart en ik mogen naast hem staan."

 

Nieuwe teksten? Ongepubliceerd werk? "Het is in Groningen en dan vind ik het wel leuk om iets met Groningen te doen. Ik zit te denken aan iets Veendams, aan Groningers die Nederlands proberen te praten. Dat heeft altijd iets hilarisch. Nou ja… ik zie het wel. Het wordt vast leuk. Trouwens, ken je mijn novelle Spreek en vergissing? Dat is toch wel goed hoor."

 

Tot zoens

 

Jan Mulder, Remco Campert en Bart Chabot treden donderdag 22 oktober met het literair theaterprogramma ’Tot zoens’ op in De Stadsschouwburg in Groningen. Aanvang 20.15 uur. ’Labradoedel’ en ’De analyticus’ zijn verschenen bij uitgeverij De Bezige Bij.

Hoe ver kan een schip in Drenthe zeilen? (3)

Het begint zowaar op een openbare gedachtewisseling te lijken, de reacties die loskomen op Hoe ver kan een schip in Drenthe zeilen? Na de première van Fan de stêd en it libben in het Tryatergebouw in Leeuwarden en de column van Henk Beuker in Maandewark/Oeze volk pakte Johan de Noord de haansk op. Nu is het streektaalfunctionaris Jan Germs van Huus van de Taol die meedenkt over de behoefte opaan modern streektaaltheater.

 

Net als De Noord denkt Germs dat er een plaats is voor zulk theater in Drenthe. Voorwaarde is dat het kwaliteit heeft en moet aanspreken. “As modern zien wordt as een synoniem veur experimenteel, dan bin’k wat minder zeker van mien zaak. ‘De’ Drent mag dan de naam hebben slim beholdend te weden. Dat valt wal wat met en hie is boetendes van aord ok bar neisgierig, dus dat heft het veurzichtige weer op”, stelt Germs.

 

Als bewijs dat een podiumkunstvoorstelling in het Drents veel los kan maken noemt Germs de musical Heb lief en leef van Harm Dijkstra. Twee jaar geleden bracht dat stuk veel volk op de been in Sleen. De streektaalfunctionaris zegt ook: “Allewal het niks met streektaol van doen hef, kuj in Diever al decennialang zien dat kwalitatief goed teniel mèensen trekt.” Draagvlak is er wel, zegt hij.

 

Nou. Mooi. En toen?

 

Huus van de Taol wil meewerken aan de totstandkoming van zo’n project, zegt Germs. “Wij bint geern van de partij um actief met te denken en te doen.” Op de suggestie van De Noord dat er een schrijf- of vertaalopdracht verstrekt zou moeten worden, wijst hij op de centen. “Maor wij wilt der wal oes best veur doen, bijvoorbeeld deur aandere partijen participeren te laoten. Wat dat leste angiet, denk ik an de gemiente Aa en Hunze, de culturele gemiente van 2011.”

DJT de Reus speelt 'De kleine Faust'

Drents Jeugdtheatergezelschap De Reus speelt zondag 18 oktober twee keer de nieuwe voorstelling De kleine Faust in theater De Tamboer in Hoogeveen. Het stuk vertelt het verhaal van de 11-jarige Koen, die op internet het verhaal leest van Faust, een man die zijn ziel verkoopt. Dat roept veel vragen op bij hem op.

 

Kun je je ziel nog steeds verkopen? Wat is een ziel waard? Meer dan die van iemand anders? En wat is een ziel eigenlijk?

 

Vervolgens ontwikkelt zich een zoektocht door 'de virtuele krochten van het internet'. Koens verhaal wordt verteld in een deels geprojecteerd decor. Spelers zijn Nynke Borgman en Chris Koopman. De eerste voorstelling, voor kinderen vanaf 9 jaar, begint om 14.00 uur, de officiële première is om 16.00 uur.