Woest en Ledig

Luisteren naar de (bijna) jarige Kopland

Sommige mensen beweren dat gedichten zijn gemaakt om te lezen. Alleen wie een gedicht leest, kan het op zijn merites beoordelen, heet het dan. Daar is veel voor te zeggen, maar laat onverlet dat luisteren naar poëzie net zo goed een sensatie kan opleveren. Aan het grensland. Geluiden uit het Noorden 2, een luisterboek (cd met teksten) waarin Rutger Kopland een keuze uit zijn gedichten voorleest, levert het bewijs. Kopland lezen is al fraai, naar Kopland luisteren doet daar niet voor onder.

 

Aan het grensland is uitgebracht ter gelegenheid van de 75ste verjaardag van de dichter uit Glimmen, komende augustus. De opnamen dateren van maart dit jaar en werden live gemaakt in Museum De Buitenplaats. In Eelde leest Kopland 21 gedichten voor, waaronder veel werk uit zijn laatste bundel Toen ik dit zag (2008). Hij wordt vergezeld door saxofonist/klarinettist Martin Tervoort, die tussen de voordrachten (eigen) composities vertolkt en twee duetten speelt met violiste Sofie van der Schalie.

 

Maar het zijn gedichten die het 'm doen. De opnamen benadrukken niet alleen de parlando-achtige toon van Koplands poëzie, maar ook het prozakarakter én zijn vermogen om het raadsel van het waarnemen, ervaren en ondergaan kristalhelder onder woorden te brengen:

 

'de tuin kijkt mij recht in het gezicht

het is vreemd te bedenken dat zij mij

 niet kent, zich mij niet herinnert.'

 

Mooi gesproken, heet zoiets in dit geval.

 

Titel: Aan het grensland. Geluiden uit het Noorden 2. Door: Rutger Kopland & Martin Tervoort. Uitgever: Van Oorschot. Prijs: €16.

Poesie Parnassi en de kunst van het combineren

Donderdagavond 25 juni gaat om 22.30 uur in De Spieghel in Groningen Poesie Parnassi van start, een podium voor vernieuwende poëzie. Bedoeling is steeds de laatste donderdag van de maand te experimenteren met het combineren van gedichten en andere kunstdisciplines. Initiatiefnemer Edwin Lotz legt uit.

 

Vernieuwende poëzie? Wat moeten we ons daar bij voorstellen?

 

"Het uitgangspunt is om de voordracht van gedichten te combineren met bijvoorbeeld filmbeelden, met dans, met samples, met beeldende kunst, met muziek – dance, jazz, klassiek. Er ligt een idee om een dirigent woorden in plaats van noten te laten dirigeren. En er is een plan om tijdens de avond losse zinnen te verzamelen waar vervolgens een gedicht van wordt gemaakt. Wat mij betreft is echt alles mogelijk."

 

Kun je dat nog wel poëzie noemen?

 

"Poëzie is wel steeds bepalend voor de inhoud, alleen de vorm is anders. Dit initiatief wil juist iets met die vorm doen. Op dat terrein gebeurt natuurlijk wel wat, vooral op het gebied met poëzie en muziek, maar er kan veel meer. Idee achter Poesie Parnassi is ook om mensen bij elkaar te brengen die geïnteresseerd zijn in dit soort experimenten. Zie het als een feestje. Als het niet leuk is, ligt het ook aan jou. Je moet er zelf wat van willen maken."

 

Hoe is het idee ontstaan?

 

"Ik ben zelf een haiku-dichter en woon regelmatig poëzieavonden bij. Na een half uur beginnen die voordrachten mij soms te vervelen. Het is allemaal vrij statisch. Als je naar een bandje kijkt, luister je ook niet alleen naar de muziek, dan kijk je ook naar hoe de muzikanten bewegen en of ze een show brengen. Met poëzie moet dat ook kunnen."

 

Heb je zelf ervaring met vernieuwende poëzie?

 

"Een paar jaar geleden heb ik met Rense Sinkgraven als muzikant opgetreden tijdens festival Wintertuin in Nijmegen. Toen deden we hardrockpoëzie. Dat was een succes, het publiek reageerde zeer verrast. Verder heb ik in het Grand Theatre met Wim Sebo het project Optische echo gedaan waarbij we met samples een mix van beelden, geluiden en woorden hebben gemaakt. En tijdens het International Film Festival Rotterdam heb ik in Groningen ook een keer poëzie, dans en muziek gecombineerd. "

 

Wat biedt de eerste bijeenkomst?

 

"We hebben een optreden van Nyk de Vries, die zijn gedichten uit de bundel Motorman op muziek heeft gezet. Anneke Claus zal nieuw werk brengen met Wim Sebo en Sander Trispel: gedichten met samples en dans. We hebben de band Electropoezie, elektronische muziek met beats en gedichten. En DJ Vinylzuchtig komt." 

 

Over de grafsteen van Jan Hanlo

Fraai is het nog steeds niet, maar het is beter dan het was. Aanvankelijk stond op de grafsteen van Jan Hanlo dat hij 24 juni 1969 was overleden, vandaag precies veertig jaar geleden. In werkelijkheid was het 16 juni 1969. Een merkwaardige tikfout, om twee redenen:

 

Hanlo stond als dichter bekend als een plaaggeest voor eindredacteuren, zetters en drukkers. Op het laatste moment wilde hij altijd iets aan zijn gedichten veranderen – een komma zus, een punt zo, woordje erin, woordje eruit.

 

Maar het meest bizarre is wel dat Hanlo ooit een briefje schreef met de uitdrukkelijke wens dat zijn lichaam na zijn dood een week lang in een open kist boven de grond moest blijven staan. Dit alles om te voorkomen dat hij levend zou worden begraven.

 

Die wens is niet ingewilligd. Na zijn motorongeluk op zaterdagmiddag 16 juni is hij op 21 juni begraven.

JM Prijs 2009 voor essay Hein Klompmaker

Hein Klompmaker is met zijn essay Onderweg. Over de maakbaarheid van identiteit uitgeroepen tot winnaar van JM Prijs 2009. In de categorie proza ging de prijs naar Froukje Postma met haar verhaal Tsien jier wachtsje en in de categorie poëzie Elske Kampen met Altyd de loft.

 

Dat is dinsdag bekendgemaakt in Oranjewoud. De JM Prijzen zijn ingesteld door het Je Maintiendrai Fonds. Dit keer had de prijs de vorm van een schrijfopdracht over regionale identiteit. "Geen enkele literaire prijs in het Noorden van het land kent bij ons weten een zo hoog prijzenbedrag, tezamen een kleine 30.000 euro", aldus de jury bij monde van Goffe Jensma.

 

Het niveau van de essays viel de jury overigens tegen. "Een essay hoort een originele, scherp geformuleerde, persoonlijke visie op een bepaald onderwerp te zijn. In deze, misschien ook wel moeilijkste categorie vonden we veel bijdragen erg voorspelbaar en was de persoonlijke insteek vaak afwezig", aldus Jensma.

 

In zijn bijdrage vertelt Klompmaker, directeur van het Hunebed Informatiecentrum in Borger, hoe een man tijdens een autorit van Frankrijk onderweg allerlei regionale identiteiten waarneemt. Hij komt tot de volgende conclusie: "Ik ben een optimist. Ik geloof in de maakbaarheid van (regionale) identiteit door positieve keuzes te maken, die onze binding symboliseren.’ ‘Met de Focus rij ik mijn oprit op. Ik ben thuis, maar blijf onderweg."

 

In de categorie proza won Froukje Postma met een verhaal waarin een moeizame verhouding tussen een vader en een dochter wordt verweven met één van de iconen van de noordelijke identiteit: het schaatsenrijden. Het gedicht Altyd de loft van Elske Kampen beschrijft hoe een meisje uit het noorden en een jongen uit het zuiden onder dezelfde lucht hun jeugd beleven.

 

"Zowel in zijn techniek als in zijn uitdrukking en taalgebruik is het een voortreffelijk gedicht", aldus de jury waarin naast Jensma ook Marga Kool en Rutger Kopland zitting hadden.

Er waart een spookdichter door Coevorden

De cultuurredactie van Dagblad van het Noorden ontving deze week een mailbericht met de volgende woorden:

 

“Ik schreef een gedicht over de beelden op Natuurkunst Drenthe. Misschien leuk bij een artikel in jullie (onze) krant.

 

Groet Mart Brok”

 

Het aangekondigde gedicht bleek geschreven naar aanleiding van de deze week geopende natuurkunstmanifestatie in de bossen bij Schoonoord. W&L citeert:

 

‘Neem de natuur mee in een sleurhut

anders blijft ie onbenut

Duik onder in een serre

pour un voyage imaginaire

of leg u in een takkenbed

voor een bosrijk liefdesduet’

 

Inderdaad, een typisch Mart Brok gedicht. Maar het meest wonderlijk was de ondertekening: Stadsdichter Coevorden.

 

Stadsdichter Coevorden? Coevorden heeft helemaal geen stadsdichter. Als iemand dat behoort te weten dan is het wel Mart Brok. Want niemand anders dan Brok is het tot eind vorig jaar geweest. Dat wil zeggen: tot zijn opdrachtgever – de stichting achter de viering van zeshonderd jaar stadsrechten voor Coevorden – formeel werd opgeheven en de gemeente Coevorden, financier van voornoemde stichting, besloot dat het er ook geen tweede hoefde te komen.

 

Brok, inmiddels woonachtig in de gemeente Emmen, is daardoor blijkbaar zo in de bonen, dat hij zich aan zijn ingetrokken titel blijft vastklampen. Een kwestie van pure wanhoop wellicht:

 

‘De dichter raakt zeer ernstig verward

in deze Drentse walk of art

verstrikt in de verbazing

struikelend over het hazenpad

werpt zich de taalpurist

in het warme natuurkunstbad.’

Podium in Groningen voor vernieuwende poëzie

De stad Groningen krijgt een podium voor vernieuwende poëzie: Poesie Parnassi. Het podium is een initiatief van Edwin Lotz die Rense Sinkgraven polste waarop de laatste Sieger M.G. wist te strikken. Poesie Parnassi wil zich toeleggen het mengen van poëzie met andere kunstdisciplines. Uitvalsbasis wordt Jazzcafé de Spieghel in Groningen.

 

Het podium is vooralsnog iedere laatste donderdag van de maand geopend. Volgens de initiatiefnemers richt het podium zich bijvoorbeeld op dansbare gedichten, een gedicht verwerkt in klassieke muziek, cabaret vermengd met poëzie en mengvormen tussen popmuziek en poëzie.

 

De première is donderdag 25 juni met optredens van Nyk de Vries, Anneke Claus, Wim Sebo en de band Electropoëzie met Harmen Ridderbos en Wouter Zwarteveen zal optreden. Aanvang is 22.30 uur. Entree gratis.

26 dichters op twaalfde Tuinfeest in Deventer

De programmering van Het Tuinfeest in Deventer is bekend. Voor de twaalfde editie, op 1 augustus, wordt de komst van de volgende dichters aangekondigd:

 

Gerrit Komrij, Mischa Andriessen, Pieter Boskma, Anneke Claus, Paulien Cornelisse, Rodaan Al Galidi, Piet Gerbrandy, Erik Jan Harmens, Tsjêbbe Hettinga, Tjitske Jansen, Jacques Klöters, Hester Knibbe, Antoine de Kom, Rutger Kopland, Astrid Lampe, Ted van Lieshout, Hanz Mirck, Marcel Möring, Ramsey Nasr, Willem Jan Otten, Elvis Peeters, Alexis de Roode, Hans Verhagen, Lammert Voos, Victor Vroomkoning en Nachoem Wijnberg.

 

De muziek wordt verzorgd door Leine, Wilma Paalman & Laduraya, Wolf en Jan Hautekiet & Rick de Leeuw. Kaarten kosten € 27,50. De organisatie is in handen van Theater Bouwkunde. Zie ook www.hettuinfeest.nl

Kopland viert 75ste verjaardag op Poetry

Hoewel zijn officiële geboortedag 4 augustus is, viert Rutger Kopland donderdag 18 juni zijn 75ste verjaardag. De dichter uit Glimmen doet dat tijdens het 40ste festivel Poetry International in Rotterdam waar een avond wordt gehouden rondom zijn persoon en werk.

 

Tijdens de avond treden dichters uit binnen- en buitenland op, wordt de documentaire De taal van het verlangen vertoond en tevens het luisterboek Aan het grensland. Geluiden uit het Noorden 2 gepresenteerd. Deze nieuwe uitgave bevat voordrachten van Kopland en muziek van saxofonist/klarinettist Martin Tervoort, opgenomen in Eelde.

 

Een van de redenen dat Kopland, pseudoniem van Rudi van den Hoofdakker (Goor, 1934) zijn verjaardag tijdens Poetry viert, is dat hij ‘hecht aan internationale uitwisselingen en de mogelijkheid om zijn gedichten in andere talen terug te horen’. Poetry International duurt nog tot en met 19 juni.

Erik Harteveld genomineerd voor de JM Prijs

Dichter, muzikant en acteur Erik Harteveld, journalist Herman Sandman, programmamaker Sophie Timmer en museumdirecteur Hein Klompmaker dingen naar de JM Prijs, een onderscheiding die is ingesteld door het Je Maintiendrai Fonds.

 

De prijs heeft dit keer het karakter van een schrijfwedstrijd. Genoemd viertal is met nog zes andere kandidaten genomineerd in de categorie essays. Harteveld schreef een essay getiteld De suprioriteit van de Drent.

 

In de categorie proza zijn onder anderen Gerrit Wassing uit Assen en Kees Opmeer uit Ruinen genomineerd. Dichter Atze van Wieren uit Buitenpost doet mee in de categorie poëzie. De JM Prijs 2009 – 5000 euro per categorie – is uitgeschreven met als doel het debat over ’regionale identiteit’ te stimuleren.

 

In totaal zijn er 109 gedichten, verhalen en essays ingestuurd voor de Prijs. Een jury met Goffe Jensma, Marga Kool en Rutger Kopland heeft uiteindelijk 27 inzendingen geselecteerd. De bekendmaking van de winnaars is 23 juni in Oranjewoud. Dan wordt ook het boek Mijn land is groen, mijn land is mooi gepresenteerd waarin alle inzendingen zijn gebundeld.

Uitgelaten Zomerzinnen 2009

Alsof er in gansch Drenthe niets anders te doen was, zo druk was het zaterdag op de Brink in Dwingeloo tijdens de derde editie van literatuurfestival Zomerzinnen. Druk tijdens de optredens, druk voor de bierkraam, druk bij de kraampjes. De omvang van mensenmassa’s laat zich altijd lastig schatten, maar tussen de 1500 en 2000 bezoekers moeten er zeker zijn geweest. Zeker meer dan in Veenhuizen, vorig jaar, ook meer dan in Wezup, in 2007.

 

Wat wil je: gratis en een uitstekend programma met optredens van Herman Koch, Tommy Wieringa, Rosita Steenbeek, Herman Pleij, Nico Dijkshoorn, Rick Launspach, Judith Koelemeijer, Marga Kool, Gerard Stout en Gerard Nijenhuis. Op verschillende locaties, veelal in verhitte tenten. Woest & Ledig wist tot vier maal toe een compleet optreden bij te wonen, moest daarvoor flink doorlopen, en trof steeds een opvallend jolige stemming aan. Alleen bij de muziek van Nits, Henk Hofstede en Robert Jan Stips, werd ietwat bedrukt gekeken.

 

Herman Pleij bijvoorbeeld kreeg een overvolle tent plat met een razend referaat over de Nederlandse identiteit doorspekt met karikaturen en verwijzingen naar de leuzen ‘weg met die dikke koppen boven maaiveld’ en ‘doe maar gewoon want dat geeft ons een geruststellend gevoel’. Hilarisch, maar gaandeweg kroop er bij deze verkneukelpartij toch iets van plaatsvervangende schaamte naar boven. Gelukkig hebben alle voorbeelden van Pleij louter betrekking op Holland.

 

Het optreden van Nico Dijkshoorn spande de kroon, met fijn gekozen voorleesfragmenten uit De tranen van Kuif den Dolder, wat kort werk en een paar gedichten. Alles op de populaire cynische toffe jongens toon. “Het volgende gedicht is mijn meest geslaagde gedicht over voetbal. Compact, alles staat er in: ‘Kut, een dochter’. Speciaal voor Dwingeloo had Dijkshoorn ook nog een gedicht geschreven over Mart Smeets op Zomerzinnen: ‘Mag ik dat zeggen? Ja, dat mag ik zeggen.’

 

Na afloop even langs de stand van uitgeverij kleine Uil gelopen: drie heren glunderend vanwege de goede handel. Het Basisboek literatuur bleek het meest verkochte werk op Zomerzinnen. En niet ten onrechte. Daarna nog een blik geworpen op afsluiter Vrouw Holland, dat Nederland wil vertegenwoordigen tijdens het Eurovisie Songfestival. Laten we er dit van zeggen: als het ze lukt, is weer een mooie aanleiding om een boek te pakken.