Woest en Ledig

Daniil Charms als opmaat Time Shift Festival

Deze week gaat het Time Shift Festival van start, het culturele hoogtepunt van het Nederland-Ruslandjaar in het Noorden. Om te beginnen vrijdag met gitarist Steve Vai en het Noord Nederlands Orkest, en een dag later met de vertoning van de film Pantserkruiser Potemkin.

Maar bovenalles, op 29 mei, het ochtendconcert van de 100-jarige Le Sacre du Printemps op de Grote Markt in Groningen. Time Shift is zowel een ode aan de vernieuwing van componist Igor Stravinski als een zoektocht naar antwoorden op de vraag of het ook nu nog mogelijk is 'nieuwe inzichten, andere antwoorden en verrassende uitdrukkingsvormen te vinden'.

Marcel Mandos van het Noord Nederlands Orkest, initiatiefnemer van het festival waar 24 Groninger kunstinstellingen aan meewerken, meent van wel. "Ik denk dat we aan de vooravond van een omwenteling staan. En het zou best kunnen dat de doorbraken dit keer niet uit het Westen, maar uit het Oosten komen", zegt hij. We kunnen het zondag gaan zien in het Groninger Museum, waar Fuck off Part 2 opent. De tentoonstelling, mede-samengesteld door de Chinese dissidente kunstenaar Ai WeiWei, biedt een overzicht van kunst uit het China van na 2000.

Als prelude op Time Shift is in het voormalig postkantoor van Groningen een tentoonstelling rond de Russische absurdistische schrijver Daniil Charms (1905 – 1942) gestart. Deze expositie toont hedendaagse interpretaties van de ideeën van de Dadaïst Charms door (strip)tekenaars en een verzameling kunstenaarsboeken die bijeen is gebracht door Serge Stommels en Albert Lemmens.

Samensteller Stefan Nieuwenhuis ontdekte Charms als lezer van jongerentijdschrift Jippo. "Ik hield zo van de tekeningen die Paul Bodoni voor Jippo maakte dat ik blind zijn boekje over Charms kocht. Ik begreep er niets van – zo is het gekomen." De wereld telt volgens Nieuwenhuis twee soorten mensen: "Zij die fan zijn van Daniil Charms en zij die Charms nog niet kennen."

Verzamelaar Albert Lemmens uit Nijmegen behoort tot de eerste groep. Hij ontdekte Charms via diens kinderverhalen. Halverwege de jaren negentig begon Lemmens Russische kunstenaarsboeken te verzamelen, onder meer exemplaren waar Charms een rol in speelt. "Het was een periode dat Rusland in chaos verkeerde, een absurde tijd. Een crisis waarbij die van ons geheel in het niet valt. Charms beleefde toen net een revival."

Achteraf begrijpelijk. Lemmens: "Dé manier om door een moeilijke tijd te komen, is door een beetje dom en dwaas te doen. In deze kunstenaarsboeken zie je dat terug; het zijn uitgaven gemaakt volgens de eigen ideeën en opzet van kunstenaars – geheel los van verkoopcijfers en de markt. Wat wij met onze verzameling willen laten zien is dat je met je eigen ogen moet kijken, dat je je eigen verhaal moet maken."

Charms ging zijn eigen weg, was baanbrekend en past daarom in de opzet van het Time Shift Festival. Mandos: "Het festival wil terugblikken én vooruitkijken. Een van de doorbraken van deze tijd is de technologie en de multimedia. Daarom heeft het Groninger Forum de Japanse lichtsculptuur-kunstenaar Keiichi Matsuda gevraagd een lichtballet te schrijven voor een uitvoering van Le Sacre in De Oosterpoort."

Het werk van Matsuda zou wel eens een serieuze doorbraak kunnen zijn, hoopt Mandos. "Wat zijn de vernieuwingen van deze tijd? Als antwoord laten we een aantal mogelijke vernieuwingen zien. Tegelijkertijd weten we: doorbraken kun je niet afdwingen. Zo werkt het niet. We kunnen hooguit een poging ondernemen."

Time Shift

Het Time Shif-festival start vrijdag met een optreden van gitarist Steve Vai en het NNO. De tentoonstelling rond Charms is nog tot met 25 mei te zien. Voor het complete programma www.timeshift.nu

Over 'ik, Lente' van Jelte van der Kooi

Jelte van der Kooi uit Odoorn presenteert zich als denker zonder kaders. En inderdaad, zijn ik, Lente is een boek waarin buiten de lijntjes wordt gekleurd. Dat begint al met de verschijningsvorm. Het is zowel in papieren versie als voor smartphone verkrijgbaar, met dank aan Booklight, de 'dienstverlenende uitgeverij' van Suzanna van der Laan uit Gieten.

Voor Dagblad van het Noorden las ik beide versies, en beveel vooral de smartphone-variant aan. Het is een mooie gelegenheid om kennis te maken met literatuur op het kleine scherm. ik, Lente lijkt er speciaal voor geschreven. De regels in het boek tellen steeds hooguit vijf woorden. Met als gevolg dat er nogal wat papier onbedrukt blijft. Digitaal werkt het goed: een simpele zwaai met je vinger en je bent weer een bladzijde verder. Ideaal in dit versnipperde zap-tijdperk.

Minstens zo opvallend is de genreaanduiding van ik, Lente. 'Verse novel' is voor tweeërlei uitleg vatbaar, maar bedoeld wordt dat deze novelle uit verzen is opgebouwd. Het is een vorm die teruggrijpt op de ridderromans van de vroege middeleeuwen, met Reynaert de Vos als meest bekende, en, recent nog besproken, Jevgeni Onegin van Poesjkin als de meest geslaagde.

Verschil is dat Van de Kooi vrijelijk zijn gang is gegaan, zonder rijm. Waardoor het de vraag is of we wel van verzen mogen spreken. Ik ben geneigd te zeggen van niet. Hooguit hanteert Van der Kooi een poëtische toon. Hij geeft zijn regels een lading mee die in de verte aan de intensiteit van gedichten doet denken. Maar het is en blijft proza, opgeknipt in korte regels en korte hoofdstukken.

Het verhaal is ondertussen traditioneel. Lente blijkt een dromerig thuismeisje van 16 in een plattelandsdorp. Ze verkeert graag in het gezelschap van haar vriend, de bosjongen Storm, en veel in dat van haar opa, die zijn vrouw is 'kwijtgeraakt'. De moeder van Lente, Zwaan, is doodziek en draagt een geheim mee. En dan is er nog de gemeenschap van het dorp, Bankschroef, waar veel wordt gefluisterd en geroddeld.

Dat het verhaal lang intrigeert, heeft te maken met vage symboliek: vogelverschrikkers, een 'bron van de zotheid', de zes zonen van de postbode. Met het wachten op het moment dat de hoofdpersonen meer diepte zien en krijgen. En met een verrassend naschrift. Uiteindelijk wordt dan een beeld opgeroepen van een jong leven in een te klein dorp.

Dat laatste doet Van der Kooi heel vaardig. Vooral vanuit het idee dat zijn 'verse novel' is geschreven voor jonge lezers, pubers op de drempel naar volwassenheid. Ook in die zin is ik, Lente een boek met toekomst.

Boek ik, Lente Auteur Jelte van der Kooi Uitgever Booklight Prijs 8,95 euro (epub, 347 blz.) 14,95 euro (papier, 240 blz.)

Gevolg zonder oorzaak

Ter gelegenheid van het Nederland-Ruslandjaar lees ik voor Dagblad van het Noorden klassiekers uit de Russische literatuur – van vroeger tot nu. Vandaag: In anderhalve kamer van Joseph Brodsky.

Kun je boeken van Russen die niet in Rusland wonen en niet in het Russisch geschreven zijn tot de Russische literatuur rekenen? Nobelprijswinnaar Joseph Brodsky werd in 1940 in het toenmalige Leningrad geboren, werd in 1972 door Leonid Brezjnev uitgewezen en emigreerde naar de Verenigde Staten waar hij vijf jaar later het staatsburgerschap verwierf.

Zijn gedichten schreef hij in het Russisch, zijn essays in het Engels. De drie 'autobiografische novellen' die tezamen In anderhalve kamer vormen, behoren tot zijn essayistische werk. Welbeschouwd is hier geen sprake van een 'klassieker', het is de vraag of Brodsky wel zoiets als 'een klassieker' heeft geschreven. In anderhalve kamer is vooral een introductie tot een virtuoos schrijver waar je een leven lang plezier aan kunt beleven.

Brodsky's verhouding tot Rusland was gecompliceerd. Hij schrijft: "Dat land met zijn schitterende geïnflecteerde taal die in staat is om de subtielste schakeringen van de menselijke ziel uit te drukken, met een onvoorstelbare ethische gevoeligheid (een gunstig gevolg van een overigens tragische geschiedenis), had in zich een cultureel, spiritueel paradijs te worden, een uitverkoren beschavingswerktuig. In plaats daarvan werd het een saaie hel, met een aftands materialistisch dogma en zielig consumptief gescharrel."

Waarbij het goed is te weten dat Brodsky joods was en zich niet kon voegen naar het Sovjet-regime. Dat hem in 1964 tot vijf jaar dwangarbeid veroordeelde wegens parasitisme, het niet hebben van een vaste baan – kom daar nog maar eens om. Hij had toen een aantal gedichten gepubliceerd die niet zozeer anti-Sovjet waren als wel van een onafhankelijke, scherpzinnige geest getuigden. Brodsky kon en wilde geen slaaf zijn, zo moeten we het samenvatten.

In anderhalve kamer laat overtuigend zien waar hij voor stond, als mens, denker en schrijver. In de eerste novelle beschrijft hij zijn verhouding tot de Sovjet-samenleving, in de tweede zijn liefde voor taal en literatuur en in de derde de jaren bij zijn ouders. Die laatste novelle, het titelstuk, is hartverscheurend. Brodsky vindt hier woorden voor de tragiek van ouders, die werden terneergedrukt door 'het systeem' en dus door het leven. En geeft als banneling lucht aan een universeel gevoel van ontheemding:

"In wisselende mate begeert ieder kind de volwassenheid en hunkert het ernaar uit zijn huis weg te gaan, weg uit zijn beklemmende nest. Weg! Op naar het echte leven. De wijde wereld tegemoet. Op naar een zelfstandig bestaan. (…) Dan, op een dag, als het zijn nieuwe werkelijkheid beheerst, als het zijn zelfstandige bestaan vorm heeft gegeven, verneemt het plotseling dat het oude nest is verdwenen, dat degenen die hem het leven hebben geschonken dood zijn. Op die dag voelt het zich een gevolg dat opeens geen oorzaak meer heeft."

Boek In anderhalve kamer Auteur Joseph Brodsky Uitgever De Bezige Bij Prijs antiquarisch verkrijgbaar (122 blz.)

Over 'Het wonderland van Lewis Carroll'

In Het wonderland van Lewis Carroll neemt Carel Peeters leven en werk van de Britse schrijver Lewis Carroll (1832 – 1898) met ons door. Hij doet dat in stukken die eerder in Vrij Nederland hebben gestaan en zonder problemen los van elkaar gelezen kunnen worden. Tezamen geven ze caleidoscopisch beeld van een caleidoscopisch mens.

Zelf spreekt Peeters van een prismatische persoonlijkheid, iemand met veel kanten die niet altijd harmonieerden. Carroll was wiskundige, deken, uitvinder, bedenker van spelletjes, pamflettist, conservatief, liberaal, theaterbezoeker, kindervriend, uitgever, initiatiefnemer van de vaste boekenprijs, en tevens bedenker van de losse stofomslag van boeken.

Bovenal was hij schrijver. Van bijna honderdduizend brieven. Van gedichten. En van drie boektitels die honderd jaar na zijn dood nog steeds leven: Alice in Wonderland, Through the looking glass en The hunting of the snark. Carroll werd rijk van zijn pen, maar stond tegelijkertijd een groot deel van zijn leven rood bij de bank. Geld speelde geen enkele rol, hij gaf het graag aan anderen.

Zijn Alice in Wonderland, waarin een meisje van 12 in botsing komt met een onbegrijpelijke wereld, kan op veel manieren gelezen worden – ook dat maakt het tot een voortreffelijk boek. Onder meer als karakterschets: "Het aantrekkelijke van Alice is de combinatie van haar parmantigheid, verlegenheid, verbazing en haar moed om zich van tijd tot tijd te weer te stellen tegen die rare wereld van volwassenen."

Uiteraard staat Peeters stil bij het meisje dat Carroll inspireerde bij het bedenken van Alice en hem vroeg haar avonturen op te schrijven. Ze heette Alice Liddell, ze was een jaar of 10 toen de auteur haar in de functie van 'speeloom' het beroemd geworden verhaal vertelde tijdens een boottochtje. Speeloom. Zou zoiets tegenwoordig nog kunnen bestaan?

Carroll had iets met meisjes. Hij schreef ze brieven, ging met ze naar het theater en nodigde ze uit voor etentjes waarbij niemand anders aanwezig mocht zijn, om 'het gesprek' niet te verhinderen. Je kunt er van alles van denken, en dat is ook gebeurd. Peeters doet moeite om ook het onschuldige karakter te benadrukken. Verliefd, of niet verliefd. De feiten zijn zoekgemaakt en verdwenen, we zullen het nooit precies weten.

Andere dingen weten we wél, mede dankzij Het wonderland van Lewis Carroll. Bijvoorbeeld met welke schilderijen Carroll zich graag omringde: de romantische naar de Middeleeuwen lonkende sentimentele kunst van prerafaëlieten. Hoe hij brochures en pamfletten schreef, onder meer tegen de vivisectie. Hoe hij als formeel creationist worstelde met de evolutietheorie; in zijn bibliotheek stonden 19 boeken van en over Charles Darwin.

"Als Lewis Carroll honderd jaar later was geboren, zou hij columnist zijn geweest. Hij bemoeide zich met van alles en wilde over veel een mening hebben", schrijft Peeters. In de wereld van Alice had zoiets inderdaad gekund, een schrijver die na zijn dood columnist wordt. Het kan altijd gekker. Gelukkig is het in werkelijkheid anders gelopen.

Boek Het wonderland van Lewis Carroll Auteur Carel Peeters Uitgever De Harmonie Prijs 17,90 euro (272 blz.)

Daar is-ie weer: Bas Jan Ader

Als je eenmaal zijn naam en werk kent, kom je 'm overal tegen: Bas Jan Ader (1942 – 1975). De laatste tijd vaker dan voorheen. Zo trof ik vorige maand in het vernieuwde Rijksmuseum, in de bovenzaal met kunst tussen 1950 en 2000 zijn video I'm too sad to tell you. En vorige week op het omslag van de nieuwe bundel van Jacobus Bos, Het geluk van een jeugd, zag ik de foto Fall 2 uit 1970, waarop we Ader een gracht in zien rijden.

Met een bladzijde verder de notitie: "Uitgeverij Wereldbibliotheek is er niet in geslaagd de rechthebbende van de omslagfoto te achterhalen. Eenieder die meent rechten te kunnen doen gelden, wordt verzocht contact op te nemen met de uitgeverij." Waarbij het inderdaad een interessante vraag is wie het recht mag doen gelden op het werk van de in 1975 spoorloos verdwenen kunstenaar.

Vorig jaar was het helemaal bal, wat Ader betreft. Met een reeks kunstuitingen in Groningen, waarbij Ader werd herdacht en als inspiratiebron diende voor een nieuwe generatie. En het jaar daarvoor de dichtbundel Vallende mannen van Coen Peppelenbos met onder meer het gedicht De valkunstenaar: 'Vallen is loslaten/ het moment bepalen/dat je je overgeeft/ aan zwaartekracht.// Ik ben te verdrietig/ om je te vertellen/ dat.' Waarbij ik mij meen te herinneren dat Peppelenbos ook een roman over de valkunstenaar in de pen heeft.

Ingezonden mededeling: festival Terug Naar Het Begin

Een eindeloze keten

Ter gelegenheid van het Nederland-Ruslandjaar schrijf ik voor Dagblad van het Noorden over klassiekers uit de Russische literatuur – van vroeger tot nu. Aflevering 2: Onvoltooide liefdesbrieven van Michaïl Sjisjkin.

Sasja schrijft hartstochtelijke brieven aan Volodja, die met het Russisch leger op weg is naar China, waar de Bokseropstand woedt. Onder meer vanuit bad, lezen we in Onvoltooide liefdesbrieven van Michaïl Sjisjkin. "Ik lig naar mijn eigen navel te kijken", schrijft ze. "Wat een heerlijke bezigheid! Jouw navel is een knoop, herinner ik me. En die van mij een ring. Die van mama is ook een ring. Een schakel in een eindeloze keten."

Brieven schrijven vanuit bad, het is belachelijk. En lastig. Omdat al schrijvend het water koud wordt, en het papier nat, en de inkt vlekt, en het ongemakkelijk zit. Maar Sasja houdt het acht kantjes vol. Waarin ze onder meer over haar liefde voor haar vader schrijft en over de verliefdheid voor een huisvriend die een affaire heeft met haar moeder. Acht kantjes! Het is onmogelijk. Maar het onmogelijke moet dan nog gebeuren. Op iedere brief van Sasja komt er een van Volodja terug, vol verlangen en gruwelen.

Dan ineens lezen we er een waarin Sasja aan Volodja vertelt hoe ze is opgebeld door diens moeder: "Ze kon niet praten. De hoorn werd overgenomen door je stiefvader. Hij vertelde me alles. Twee dagen heb ik in bed gelegen, zonder op te staan, waarom zou ik ook. Alles is in ijs veranderd. Zowel mijn ziel als mijn benen."

Terwijl wij zeker menen te weten dat Volodja is omgekomen, ergens in 1900 in China, blijven zijn brieven komen: "Als ik naar jou schrijf mijn meisje, vergeet ik alles om mij heen! Wat goed! Hier is alles doordrenkt met dood en pijn, en het is volkomen onvoorstelbaar dat ergens het leven doorgaat alsof er niets aan de hand is."

Getrouw doet Volodja, in het leger belast met het schrijven van doodsberichten aan ouders, verslag van de ellende en zijn liefde voor Sasja. Die op haar beurt door blijft schrijven. Die steeds ouder wordt, trouwt, een dochtertje krijgt, haar vader moet begraven, onverminderd van Volodja blijft houden, de wereld ziet veranderen, herinneringen ophaalt.

Michaïl Sjisjkin (1961) wordt door uitgeverij Querido een van de belangrijkste Russische schrijvers van dit moment genoemd. Wat zomaar waar zou kunnen zijn. Vorig jaar haalde hij het literaire nieuws door zijn weigering deel uit te maken van de Russische delegatie voor de Book Expo America 2013; hij wilde geen land vertegenwoordigen waar mensenrechten worden vertrapt.

Het uit 2010 stammende Onvoltooide liefdesbrieven is in 25 landen verschenen. En het is een ge-wel-dig boek. Uiteraard vanwege het lumineuze idee om een briefwisseling na de dood door te laten gaan. Maar misschien nog wel meer omdat het is geschreven in een weergaloze stijl waarin hoopvol sentiment en onbeschrijfelijke ellende elkaar in evenwicht houden, zoals in de beste Russische literatuur. Het woord leeft voort, ook als wij zijn gestorven. En zo lang wij lezen, is er hoop.

Boek Onvoltooide liefdesbrieven Auteur Michaïl Sjisjkin Uitgever Querido Prijs 19,95 euro (312 blz.)

Permanente betovering door een draak in verzen

Ter gelegenheid van het Nederland-Ruslandjaar schrijf ik voor Dagblad van het Noorden over klassiekers uit de Russische literatuur – van vroeger tot nu. Aflevering 1: Jevgeni Onegin van Alexandr Poesjkin.

Wie Rusland bezoekt, kan niet om hem heen. Misschien dat op het platteland andere helden op sokkels zijn gezet, in Sint Petersburg en Moskou is het Alexandr Poesjkin voor en Alexandr Poesjkin na. Overal kom je zijn naam en zijn beeltenis tegen. En anders wel die van Jevgeni Onegin, zijn beroemdste creatie.

Poesjkin was 31 jaar toen hij zijn roman in verzen voltooide. Hij stond toen al bekend als een lastige telg uit een oud, maar arm adellijk geslacht; in 1820 was hij vanwege zijn gedicht Vrijheid door tsaar Alexander I verbannen naar Moldavië. Door de publicatie van Jevgeni Onegin veranderde hij van een cultfiguur in een (inter)nationale grootheid. In Rusland wordt hij 'de zon van de poëzie' genoemd.

De kracht en uitstraling van Jevgeni Onegin is inderdaad overweldigend. Al doet de letterlijke inhoud aan een draak denken. Het meesterwerk van Poesjkin (1799 – 1837) vertelt van een blaaskaak die het hart van een meisje breekt door verveeld met haar zus aan te pappen. Er vloeit duel uit voort, waarbij de losbol zijn beste vriend doodt. Dan begint een jarenlange neergang, met bijpassend einde.

Voer voor opera's – begin februari was Jevgeni Onegin in Carré Amsterdam te zien en te beluisteren, op muziek van Tsjaikovski. Voor het echte werk kunt u in de boekhandel terecht, waar eind vorig jaar de vertaling van Hans Boland in een nieuwe uitgave is afgeleverd. Een voorbeeldig werk, ook vanwege het nawoord en de aantekeningen van de vertaler die een schat aan informatie schenkt over het meeslepende leven van Poesjkin (dood door duel) en het Rusland van zijn tijd.

Jevgeni Onegin dankt de status als klassieker mede aan de tijd waarin het verscheen. Niet eerder was in Rusland een werk verschenen waarin zoveel werd aangeraakt. Alle belangrijke literaire stromingen uit het begin van de negentiende eeuw komen hier samen en kondigden grote mogelijkheden voor de toekomst aan. Onegin is humoristisch en elegant, harmonieus en provocerend, keihard en teder, romantisch en realistisch, diepzinnig en banaal.

En het werkt nog steeds. Niet in de laatste plaats dankzij de sprankelende vertaling van Boland. Al in de eerste strofe, waarin Onegin zich aan het sterfbed van zijn oom verveelt ('Je zucht – en denkt nog maar één ding: Ik wou dat hij de pijp uit ging'), begint een permanente betovering. Die uiteindelijk acht hoofdstukken zal duren en de lezer een beeld geeft van wat een mens kan doorvoelen: tussen hoop en vrees, tussen euforie en ontluistering.

Een compleet boek. We moeten niet meer willen.

Boek Jevgeni Onegin Auteur Aleksandr Poesjkin Uitgeverij Athenaeum – Polak & Van Gennep Prijs 22,95 euro (262 blz.)

Over 'Bedrukt ~ papier' van David de Poel

David de Poel haalde ooit Dagblad van het Noorden als 'de grootste schrijver van Nederland'. Dat verwees vooral naar zijn lengte: 2 meter 12. Het oeuvre van De Poel is daarentegen makkelijk over het hoofd te zien, net als zijn plek in het literaire landschap. En de geboren Groninger weet dat. Ik las ooit zijn roman De buitenstaander, dat was niet fijn, maar aan Awopbopaloomopalopbamboom over Little Richard beleefde ik veel plezier. Niets is zo veranderlijk als de mens.

Bedrukt ~ papier is het eenmanstijdschrift van De Poel. Vooral voor hemzelf gemaakt, zegt hij in het openhartige voorwoord van het tweede nummer. Het is een cadeau voor zijn veertigste verjaardag, samengesteld na een verhuizing en de bevalling van tweeling – door zijn vriendin, laat daarover geen misverstand bestaan. "Mochten anderen het willen lezen: prima", schrijft De Poel. En doet u dat vooral.

De uitgave – 220 blz, 9 euro 95 – is sympathiek, pretentieloos en ontwapenend. De Poel heeft twee verhalen van eigen hand opgenomen, plus drie interviews met literatoren die hem dierbaar zijn: Ben Borgart, Nico Keuning en Frans Pointl. Keuning vertelt over zijn uitgeverspraktijk en gaat in op de ontvangst van zijn jongste uitgave over Jan Kostwinder. Pointl stemt in een zijn verzorgingstehuis toe in een ontroerend interview. Zijn allerlaatste. De dood kan ieder moment komen.

Tijdschrift Bedrukt ~ papier # 2 Hoofdredactie David de Poel Uitgeverij Salland & De Wit

Over 'Een dagje naar huis' van Hans Werkman

In Een dagje naar huis van Hans Werkman brengt Johannes van der Molen een bezoek aan Uithuizermeeden, het dorp waar hij is opgegroeid en zijn ouders nog altijd wonen. Vader heeft nu Parkinson, moeder is dementerend. Het ouderlijk huis, een schoenmakerij, staat op het punt gesloopt te worden. Johannes gaat nog een keer kijken.

Tegen dit decor bouwt Werkman aan een ontroerend en waarachtig beeld van kleine levens die ten einde lopen. "Pas er niemand meer over was om zich deze eenheid te herinneren, zou ze in rafelige brokken uiteenvallen en voorgoed voorbij zijn." Het ambachtelijk vakmanschap van vader, de invloed van het protestants christelijk geloof, de aftakeling van de ouder wordende mens, de beleving van een kind, de onttakeling van een kleine gemeenschap – het wordt prachtig beschreven, in verzorgde taal. Het zou mij niet verbazen als deze novelle aan het eind van het jaar wordt bekroond tot beste Groninger boek.

Boek Een dagje naar huis Auteur Hans Werkman Uitgever Mozaïek