Met een beetje fantasie zou je er een reusachtig euroteken in kunnen zien. Uitgevoerd in zand, liggend in een grote plas water die is ontstaan na jarenlang graven naar zand. In werkelijkheid is The Broken Circle een optelsom van toevalligheden. Gemaakt door een Amerikaanse kunstenaar Robert Smithson (1938 – 1973), die in kleine kring op handen wordt gedragen, bewaard gebleven dankzij een familie uit Emmen.
Dat laatste is nooit gebeurd. Nadat Smithson in 1973 bij een vliegtuigongeluk boven Texas om het leven kwam, werd er ineens zeer zorgvuldig met zijn nalatenschap omgesprongen. Sindsdien beschikt The Broken Circle & Spiral Hill over een legendarische status als icoon van land art. De Boer: “Het werk in Emmen behoort tot zijn drie belangrijkste werken, samen met Spiral Jetty in Utah en Amarillo Ramp in Texas dat na zijn dood is afgemaakt door zijn vrouw.”
Smithson liet zich voor het werk in Emmen inspireren door zen-tuinen. Hij wilde in een industrieel gebied een meditatieve plek creëren. Vanaf de heuvel gezien, doet de cirkel denken aan Ying-Yang symboliek. “Die grote zwerfkei paste daar eigenlijk niet bij. Die kwam de heuvel afrollen en kreeg Smithson niet meer weg”, vertelt De Boer. “Hij wilde zelfs het leger inschakelen, maar uiteindelijk heeft hij de steen geaccepteerd.”
Even is er sprake geweest om de heuvel en de cirkel naar de Flevopolders te verplaatsen. Met Observatory, dat zijn collega Robert Morris voor ‘Sonsbeek buiten de perken’ bij Velsen maakte, is dat ook daadwerkelijk gebeurd. Vanwege de gedachte dat het werk aan de natuur moest worden gegeven, is daar van af gezien. De Boer: “Later zijn we het kunstwerk nadrukkelijk gaan beheren. De heuvel hebben we beplant om erosie tegen te gaan, en van de cirkel bewaken we de vorm.”
Het werk van Smithson lokt tientallen kunstliefhebbers van over de hele wereld naar Emmen. “Om de zoveel jaar wordt erover geschreven in een boek. En dat leidt dan weer tot nieuwe belangstelling. In de jaren tachtig heeft Fischer Z een concert gegeven bij het kunstwerk, Skik heeft hier ooit een videoclip opgenomen, Lee Renaldo van Sonic Youth heeft er een plaat aan opgedragen. Onlangs hadden we hier mensen uit Japan op bezoek.”
Het graven naar zand in de plas bij het kunstwerk gaat ondertussen gewoon door. Zolang die voorraad niet is uitgeput en het terrein onder beheer blijft van firma De Boer kan The Broken Circle & Spiral Hill alleen op afspraak worden bezocht. Maar mogelijk dat er in de toekomst wel een bezoekerscentrum komt, met aandacht voor het werk van Smithson en de geologische geschiedenis van het terrein.
