Op de vensterbank in de huiskamer van Yvette van der Aa (Groenlo, 1971) ligt een rijtje theezakjes. Het zijn er een stuk of tien, zo te zien allemaal gebruikt. De labels zijn vervangen door kaartjes waarop woorden staan als ‘kittig’, ‘sensueel’, ‘blozend’ en ‘nuffig’. Wat zullen we er van denken? Het is weer eens wat anders dan een verzameling Sanseveria’s en Swarovski-kristallen.
Maar daar komen we niet voor.
Reden van bezoek is het project ‘Retourtje Verwondering’ dat zondag van start gaat in de trein tussen Meppel en Assen. Van der Aa (foto: Duncan Wijting) zal daarbij op haar rug, als een marskramer, een houten kist meetorsen en met reizigers gesprekken aanknopen. De inhoud van de kist moet de tongen losmaken, de gesprekken moeten tot verhalen leiden. Na Meppel – Assen volgen in de loop van het jaar nog elf andere treinreizen, door iedere provincie één.
Zweverig? Allesbehalve, zegt Van der Aa die met behulp van haar kast verwondering te weeg wil brengen. "In de Van Dale wordt ‘verwonderen’ omschreven als ‘verbazen’. Maar dat is mij te beperkt. Het is een woord dat zich níet laat inkaderen. Verwondering is wat er gebeurt als je het hart open zet. Het is iets heel wezenlijks. Ik associeer verwondering met positiviteit, met het geloof dat alles kwaliteit kan hebben, met het idee dat alles potentie heeft."
De kiem voor ‘Retourtje Verwondering’ werd jaren geleden gelegd tijdens een lange treinreis tussen Vlissingen en Meppel. "Ik ben nogal nieuwsgierig en heb toen een medereiziger gevraagd waar hij aan dacht bij het woord koffie", vertelt ze. "Het leidde tot een gesprek waar uiteindelijk veel meer mensen aan mee gingen doen. De verhalen zorgden voor wat we nu sociale cohesie noemen, voor kleefkracht tussen mensen."
Het werd een concreter project na een bezoek aan innovatiefestival Zizani in Utrecht in 2006. "Alles was er piekfijn geregeld en werd je als bezoeker aangereikt. Er hoefde maar een druppel regen te vallen, en je kon gratis parapluie krijgen. Toch waren mensen voortdurend aan het klagen. Toen dacht ik: ‘Hoe groot moet iets zijn om die negatieve houding te veranderen?’ Volgens mij zit het juist in de kleine dingen."
Na de beurs zette Van der Aa met hulp van een innovatiesubsidie twee 'Mobiele Verwonderwinkels' op, karretjes met veel lades en deurtjes en materialen die een gesprek op gang kunnen brengen: breimaterialen, lijstjes, boeken, slim gevouwen papiertjes, kleine kunstwerkjes, een thermoskan, cadeautjes. "Daar bezoek ik grijze-pakken-plekken mee. Als je een hele dag zit te vergaderen, ben je wel toe aan een beetje verwondering."
Wat de 'Verwonderwinkels' en het 'Retourtje Verwondering' gemeen hebben, is dat beide de geest laten waaien. "Kunstenaars zijn in staat voor nieuwe invalshoeken te zorgen, dat mensen anders naar dingen gaan kijken", zegt Van der Aa. "Ik heb jaren voor de klas gestaan, en op een gegeven moment begon het te kriebelen: ik moest scheppen. Maar wat ik eigenlijk nog interessanter vind, zijn sociale processen en wat kunst met mensen kan doen."
Ten afscheid overhandigt ze een pakje: een wikkel van doorzichtig papier met een touwtje erom. Als het is uitgevouwen valt er een kaartje met een nietje uit. Op de ene zijde staan adresgegevens: www.verwonderwinkel.nl. Op de andere zijde staat het werkwoord ‘geniet’.
Zo simpel kan het dus zijn.
