Het is een beetje een raar boek, in de zin van: eigenlijk vooral om in te bladeren. Maar het onderwerp is te interessant om Lof van de lezing van Maaike Grevelink onbesproken te laten. Alleen al de ondertitel Gids voor de 154 meest prestigieuze lezingen is wervend genoeg om een liefhebber van lijstjes naar het puntje van de stoel te doen schuiven.
Grevelink verzamelde voor weekblad Elsevier – nooit te beroerd om de zaken weer eens op een rijtje te zetten – gegevens van gezaghebbende lezingen die met regelmaat in ons land worden gegeven. Aanleiding was de introductie van de H.J. Schoo-lezing in 2009, naar de overleden hoofdredacteur van het blad. Begin dit jaar waren er voldoende namen en feiten verzameld voor een boek.
Gertjan van Schoonhoven is verantwoordelijk voor de inleiding: "Minder dan veertig jaar geleden telde Nederland twee prestigieuze lezingen: De Cleveringa- en de Huizinga-lezing. Nu heeft elke stad, universiteit en maatschappelijke organisatie die zichzelf serieus neemt er wel een. Dat is een opvallend verschijnsel in deze tijd van sms-en en twitteren. (…) Over de lezing is heel lang nagedacht; het is een eindeloze lap tekst en je moet er nog de deur voor uit ook."
Vervolgens schetst Van Schoonhoven de historische context van het verschijnsel. Hij wijst op het ontstaan in de achttiende eeuw, op de bloei van het letterkundige genootschap, op de opkomst van ’de avondjes’ bij rederijkersverenigingen en afdelingen van de Maatschappij tot Nut van ’t Algemeen. Daarna maakt hij een reuzensprong naar de jaren zeventig. "Toen de Huizinga- lezing het rijk alleen had, was dat een evenement waarover nog dagen werd nagesproken. Nu is het nagesprek afgelopen als het laatste glas witte wijn geleegd."
De lezing bloeit, maar ze kwijnt ook, stelt Van Schoonhoven. Wat hij daarbij verzwijgt is dat het onderwerp van een lezing tegenwoordig vaak wordt voor- en nagekookt met stukken en interviews in de krant en het vakblad. En dat in sommige gevallen een spreker wordt gevraagd op basis van een status die tijdens de lezing alleen nog maar wordt bevestigd. Iemand als Maarten van Rossem bijvoorbeeld is zo vaak op televisie dat hij tijdens een lezing eerder amuseert dan verrast. Dus valt er weinig na te praten.
Na de inleiding schotelt samensteller Grevelink op alfabetische volgorde, pagina na pagina, de belangrijkste gegevens van de belangrijkste lezingen voor; naar wie de lezing vernoemd is, wat de doelstelling is, wie de organisatie in handen heeft en vooral wie de sprekers zijn. Wat er nu zo belangrijk is aan die lezing, maakt ze niet expliciet duidelijk. Wel dat ze veelal worden gegeven door politici en letterkundigen.
Job Cohen is met dertien voordrachten het meest gevraagd. Van de 154 verschillende lezingen, gaf hij er reeds dertien. Met als gevolg dat hij vorig jaar een heus boek kon samenstellen: Binding. Frits Bolkestein is eveneens veelgevraagd: twaalf lezingen. Ruud Lubbers scoorde er tot dusver elf. Jan Pronk negen. Alexander Rinnooy Kan staat op zeven. Kees Fens deed er zeven, Herman Pleij vijf, net als Henk van Os en Kader Abdolah. Frits van Oostrom gaf er vier, net als Marjolein Februari.
De meeste lezingen worden in de Randstad gegeven – vooral Amsterdam, Den Haag en Leiden kennen een levendig circuit. De onderwerpen varieren van politiek tot cultureel, van wetenschappelijk tot sociaal. Groningen doet ook aardig mee met tien lezingen waaronder de Van der Leeuw-lezing. De nog jonge Modderman- inleiding, waar Dagblad van het Noorden de naam aan heeft verbonden, is niet de lijst opgenomen. Wellicht spreken Herman van Veen en Twan Huys niet tot de Elsevier-verbeelding.
Friesland heeft twee prestigieuze lezingen. Drenthe telt volgens Lof van de lezing nul aansprekende voordrachten. De Magnus-lezing in de gelijknamige kerk in Anloo is naar de maatstaven van Elsevier niet alleen een maatje te klein, maar wordt ook te weinig gehouden. Zonder traditie geen prestige.
Boek: Lof van de lezing. Gids voor de 154 meest prestigieuze lezingen. Samenstelling: Maaike Grevelink. Inleiding: Gertjan van Schoonhoven. Uitgever: Elsevier. Prijs: €14,95 (356 blz).
