In de extras op de dvd 9, een van de meest bijzondere animatiefilms van 2009, wordt verteld wat er allemaal nodig is om een simpel poppetje de wereld te laten veroveren. Een bedenker en maker uiteraard – Shane Acker in dit geval – en een onverzichtelijk berg materiaal en computerprogramma’s. Wat na het zien van The making of... blijft hangen zijn de vele vaders en moeders die aan de wieg staan. En dat het werk nooit af is.
Het verhaal achter Acker en zijn duistere, maar hoopvolle sprookje 9 is ook een beetje het verhaal in het boek De magische wereld van figurentheater Triangel. Wie Triangel zegt, zegt Henk Boerwinkel (Alkmaar, 1937). Beeldend kunstenaar, maar vooral vermaard poppenspeler uit Meppel. In de rijk geïllustreerde uitgave over zijn leven en werk, waarin hij zelf als verteller optreedt, worden consequent mannen en vrouwen naar voren geschoven die zijn succes mede mogelijk hebben gemaakt.
Zoals marionettenspeler Jan van Erkelens uit Heilo die in 1954 de jonge Boerwinkel, op bezoek met een doos eigen gemaakte poppen, zijn marionetten laat zien. “Figuren met namen als Moerasgeest, Maan en Sterren, Herfst, Angst en de Vlam. Die middag onderging ik voor het eerst in mijn leven de betovering van een fantastische poppenwereld. Die indruk was overweldigend en zou mij sindsdien nooit meer loslaten.”
Nog geen tien jaar later heeft Boerwinkel zijn eigen reistheater. Triangel: een ‘kast’ waarin op drie niveau’s met marionetten, maskers, stok- en handpoppen gespeeld kan worden. Het betekent het begin van een internationale carrière, waarbij Meppel als thuisbasis dient. Reizen gaat per trein, het theater en de poppen worden in grote kisten vervoerd. Over de eerste voorstelling met zijn vrouw Ans: “Moe aangekomen bleek het zaaltje te laag en moest ik een stukje van mijn nieuwe theater afzagen.”
Tot 1991 treedt Boerwinkel samen met zijn vrouw op. “In het figurentheater stond ik altijd op een hoge tafel over het achterscherm heen de marionetten te bewegen en het volgende moment stapte ik daar weer af om van onder met poppen te spelen. Ans zat altijd beneden in het kastje te spelen en kroop daar op haar knieën rond. 28 jaar.” Na precies 2222 voorstellingen houdt ze ermee op. “Met veel emotie beseften wij dat zij de beste jaren van haar leven aan Triangel had gegeven.”
Triangel wordt in landen als Frankrijk. Duitsland, België en Zwitserland op handen gedragen. “Als we dan in een roes terugkwamen in Nederland, was niemand die ook maar een idee had van onze grote theatersuccessen”, lezen we. “Zo kon het gebeuren dat we enkele dagen later alweer ergens in een dorpszaaltje in Groningen optraden om de plattelandsvrouwen voor onze poppen te winnen. Door dit bestaan vol vreemde contrasten zijn we altijd simpelweg onszelf gebleven.”
Boerwinkel houdt het bewust klein. Zelfs als hij met hulp van de gemeente Meppel zijn eigen Theater Hesselingen kan beginnen, in 1973 de Culturele Prijs van Drenthe krijgt, door de televisie wordt ontdekt (Van gewest tot gewest), Beatrix met Claus op bezoek krijgt en door Jim ‘Muppet’ Henson wordt erkend als een groot poppenspeler. Om de boel draaiende te houden, verhuist Boerwinkel zijn ouders vanuit Alkmaar naar Meppel. “In mijn hele bestaan als poppenspeler heb ik nooit om subsidie gevraagd. Maar wij voelden ons volkomen vrij en onafhankelijk.”
Na 1991 wordt de plaats van Ans ingenomen door Charlotte Puyk-Joolen met wie Boerwinkel tot zijn zestigste reisvoorstellingen blijft maken. Daarna begint het permanente afbouwen. De allerlaatste voorstelling van Triangel op het Poppenspelfestival in Meppel in 1996, de samenwerking met zijn zoon Jeroen Boerwinkel, de allerlaatste voorstelling in 2001 in het Magisch Theatertje in Maastricht, Visioenen in 2004, Het laatste sprookjesbos in 2007.
“Als scheppend en uitvoerend kunstenaar heb ik naar mijn bescheiden mening een droomcarrière achter de rug, waarin alles vanuit het werk zelf voortkwam. Alles kwam op de juiste tijd en plaats in mijn leven. Dat was een groot en onbeschrijfelijk wonder”, besluit Boerwinkel De magische wereld van figurentheater Triangel. Hij doet het met de stelligheid van iemand die het doek definitief heeft zien vallen.
Een beetje liefhebber van het poppentheater in Nederland geloof daar natuurlijk niets van.
Boek: De magische wereld van figurentheater Triangel. Auteur: Henk Boerwinkel. Uitgever: Boom. Prijs: €39,95 (266 blz.)
