Vrijwel tegelijkertijd met de boekenreeks Drenthe Toen & Nu startte uitgeverij Waanders de serie Waar blijft de tijd. 1000 jaar Friese Wouden. De opzet was hetzelfde: in achttien handzame deeltjes voor een breed publiek een beeld schetsen van een regionale geschiedenis. Nu de Drentse serie is afgerond, nadert ook de Friese reeks het einde.
In deel 17, met gevoel voor samenhang samengesteld door Jan van der Boon, komen de kunst, literatuur en de taal aan bod van een gebied dat acht gemeenten in het oosten van Friesland bestrijkt: Kollumerland, Nieuwkruisland, Dantumadeel, Achtkarspelen, Opsterland, Smallingerland, Tietjerksteradeel en Ooststellingwerf. Een uitgestrekte regio, met Heerenveen en Drachten als grootste plaatsen.
De uitgave begint met aandacht voor het fenomeen verhalenverzamelaars onder wie de theoloog Dam Jaarsma die zo’n 16.000 volksverhalen bijeenbracht. Uiteraard komt ook de literatuur aan bod, van de Winterjûnenocht-bijeenkomsten uit het midden van de negentiende eeuw tot en met de Woudenroman en de landelijke bekendheid van Fedde Schurer, Theun de Vries, Hylke Speerstra en Tsead Bruinja.
Opvallend veel ruimte krijgt het Stellingwerfs, met veel lof voor Johan Veenstra. Het Waldfrysk, als variant van het ‘gewone’ Fries hangt er beetje bij. Interessant is de vogelvluchtbeschrijving van het theaterleven in de Friese wouden. Ook hier begint de opkomst halverwege de negentiende eeuw met oplevingen kort na de Tweede Wereldoorlog en in de jaren zeventig. Uiteraard wordt ook stilgestaan bij De Noorder Compagnie en Tryater.
De beeldende kunst oogt bekaaid. “Tot en met de Tweede Wereldoorlog dringen internationale kunststromingen laat of helemaal niet door tot Friesland, en nog minder in de Wouden”, schrijft Van der Boon. Toch was het zeker niet allemaal armoe troef. Met dank aan Ids Wiersma, Jan Planting, Jan Mankes, de broers Thijs en Evert Rinsema, beeldhouwer Pier Pander en meer recent de opening van museum Belvedere bij Oranjewoud.
Vreemd genoeg doen ze in de Friese Wouden niet aan muziek. Althans, niet in dit deel. Maar culturele rijkdom was (en is) er wel degelijk – zeker vergeleken met de buren. In Drenthe Toen & Nu was er helemaal geen aandacht voor kunst en cultuur. Het Friese gras is blijkbaar net even groener.
Boek: 1000 jaar Friese Wouden. Deel 17: kunst literatuur en taal. Auteur: Jaap van der Boon. Uitgever: Waanders. Prijs: €6,95 (96 blz.)
