'Toen ging Hotze botsen! Nee toch? Kijk maar.'

 

'De chauffeur van de takelwagen was zeker ook even niet voorzichtig.' Illustratie: Noëlle Smit

 

Luisteraars die zich met een optreden bemoeien – je moet er van houden. In de muziek kan het vreselijk uitpakken, vooral als het publiek om verzoeknummers begint te roepen, altijd om de eeuwig bekende weg. En ook omgekeerd, als een zanger om 'die handjes' vraagt, of oproept tot meezingen en meeklappen – tenenkrommende spontaniteit.

 

In de kinderwereld gelden andere wetten. Daar kan een artiest ongestraft uitnodigen tot publieksparticipatie en is het gebedel om reacties soms zelf een garantie voor een geslaagd optreden. Hoe meer interactie hoe beter. Zeker bij de allerkleinsten. Wat is een poppenkastvoorstelling zonder kinderen die Jan Klaassen krijsend waarschuwen voor de achteropkomende boef?

 

Prentenboekenmakers Tjibbe Veldkamp en Noëlle Smit hebben het een-tweetje tussen de kunstenmaker en het publiek als uitgangspunt genomen voor hun eerste samenwerkingsproject. Hotze de botskabouter is zo opgezet dat de voorlezer en het publiek – in dit geval het kind op schoot – nadrukkelijk moeten samenwerken om het beste resultaat te behalen. Dat lijkt een open deur, want als een kind niet wil luisteren (en kijken) heeft voorlezen geen enkele zin. Maar Veldkamp en Smit gaan een stapje verder.

 

Het werkt als volgt: de verteller slaat het boek open en begint aan 'een saai verhaal over een voorzichtig kaboutertje' met een kabouterhelm en een kabouterautootje. Op het punt aangekomen dat er werkelijk iets staat te gebeuren, houdt de verteller zijn mond zodat het kind wordt uitgenodigd de stilte in te vullen: 'En toen ging Hotze botsen! Kijk maar.' Uitlokking heet zoiets. In de misdaadbestrijding en journalistiek worden er opmerkelijke resultaten mee behaald en in dit geval is dat niet anders.

 

Veldkamp heeft het verhaal zo opgezet dat het lijkt alsof het kind over voorkennis beschikt. Na het voorlezen van zinnen als 'Dat gebots de hele tijd. Misschien moet jij het maar verder vertellen, als je het zo goed weet.' – zinnen die dus los staan van het verhaal – wordt het kind geacht te reageren met, bijvoorbeeld: 'Goed hoor. Hotze ging fietsen.'

 

Een beetje vreemd is dat wel, want in de regel kan de doelgroep van Hotze de botskabouter nog niet lezen, maar ook daar is wat op bedacht. Op de achterflap wordt voorlezers aangeraden het boek van Veldkamp en Smit meerdere malen voor te lezen, zodat het kind zich bewust wordt van zijn rol en uiteindelijk ook zijn tekst kan onthouden.

 

Een en ander doet nogal gekunsteld aan, misschien wel iets te gekunsteld voor een op zich dun verhaal dat sterk leunt op de ontwapenende grapjes van Veldkamp. Maar daar staat tegenover dat de interactie zich op meerdere lagen afspeelt. Naast het lezen-luisteren en de gememoreerde omgekeerde rolverdeling tussen volwassene en kind nodigt het boek tevens uit tot samen acteren.

 

Los daarvan is Hotze de botskabouter ook nog eens een prachtig boek om naar te kijken, mede door de losse lijnvoering, het sterke kleurgebruik (veel wit!) en de vrolijkmakende tekeningen met steevast veel vaart. Noëlle Smit, die al behoorlijk naam heeft gemaakt als illustratrice van boeken voor de jongste jeugd, laat zien dat de natuur haar grote inspiratiebron is. Voor zover kabouters tot de mensen gerekend mogen worden, leggen haar mensfiguren het nog altijd af tegen haar insecten. Want hoewel Hotze alle aandacht opeist, is het dit keer een lieveheersbeestje dat de show steelt.

 

Het zijn de kleine dingen die het doen.

 

Boek: Hotze de botskabouter. Auteurs: Tjibbe Veldkamp (tekst) en Noëlle Smit (illustraties). Uitgever: Gottmer. Prijs: €12,95. Leeftijd: 3+.