Zeg t mor
Geesje Vos en Piet Reitsema
Uitgeverij In Boekvorm, Assen
Meer dan duizend mensen hebben inmiddels een cursus Gronings afgerond. Met lesmateriaal als Zeg t mor. Gronings spreken. Grunnegers proaten is dat geen wonder. Niet eerder werden de beginselen van het Gronings zo toegankelijk en overzichtelijk gemaakt. Veel lof gaat daarbij uit naar de zeer geslaagde, eigentijdse vormgeving van bureau In Ontwerp: fris, modern, overzichtelijk. Zo breng je streektaal onder de mensen.
Geesje Vos en Piet Reitsema tonen zich docenten met een aanstekelijk gevoel voor humor. Hun dialogen beschikken over een unieke combinatie van nuchterheid en ironie waardoor het leren van een (vreemde) streektaal niet alleen nuttig en onderhoudend, maar ook leuk blijkt te zijn. Tel daar bij op een geoefend oog voor de dagelijkse praktijk. Van de kinderboerderij tot verjaarsvisite, van de bouwmarkt tot de spreekkamer van de dokter. Dankzij deze methode is er geen beletsel meer om Gronings te praten.
Daip
Gré van der Veen
Uitgeverij Profiel, Bedum
Het heeft geen zin om in de Nederlandse letteren op zoek te gaan naar een auteur van het kaliber Gré van der Veen. De Veendammer schrijfster is uniek in haar soort: ongekend veelzijdig, onvermoeibaar productief en onuitputtelijk creatief. Of ze nu voor toneel schrijft, gedichten maakt of verhalen componeert. Doelgroep en onderwerp lijken nooit een probleem. Of zoals ze het zelf verwoordt: “Ik ga gewoon zitten en begin”.
Daip biedt een overzicht van haar literaire werk uit de afgelopen 35 jaar. Veel verhalen, iets minder gedichten, een eenakter, geschreven voor volwassenen én kinderen. Steevast in een prachtige Veenkoloniale taal met een geheel eigen toon waarin doorklinkt dat de schrijfster zeer begaan is met haar personages, zeker als het vrouwen zijn. Gré van der Veen is een geboren vertelster, een die niet schroomt de dingen zo bij de naam te noemen dat de lezer naar het puntje van de stoel schuift.
Biebel
Uitgeverij NBG, Heerenveen
De wonderen zijn de wereld nog niet uit. En zo kan het gebeuren dat in tijden van secularisatie de Biebel kan uitgroeien tot meest gekochte streektaalboek van de afgelopen jaren. Inmiddels is de Liudgerstichting toe aan een derde druk. Zestig vrijwilligers hebben bijna veertig jaar werk verzet om uit het Oude en Nieuwe Testament een actuele streektaal naar boven te halen die recht doet aan het Gronings én aan de Schrift.
Hoe geslaagd de vertaling is, blijkt onder meer uit de eerste regels van Prediker. Zetten de makers van de Nieuwe Bijbelvertaling het gevleugelde ‘IJdelheid der ijdelheden’ om in ‘Lucht en leegte’, in de Biebel werd gekozen voor ‘Ales is lucht, loos en leeg, en van gain betaiken’. Het Gronings is niet altijd kort en bondig. Wel eigenzinnig. De kribbe in Lucus 2, in 2004 vervangen door een voederbak, is in het Gronings weer gewoon een ‘krub’.
In paradisum
Uitgeverij Ter Verpoozing, Peize
Zestien jaar geleden schudde Gerard Stout de Drentse schrijverij op met de pornografische verhalencyclus Eroetiek. Vorig jaar deed hij dat opnieuw, met het veel kuisere In paradisum, een in intelligent Drents geschreven novelle over de laatste dagen van een hoogbejaarde vrouw. We lezen over haar leven en liefdes, haar jeugd, haar kinderen en mannen. Over Zuidoost-Drenthe voor en na de oorlog en vooral hoe het is om ouder te worden en los te laten.
In paradisum kent een listige structuur waarin volop naar de Bijbel wordt verwezen, op een volwaardige manier: kritisch, maar zonder rancune. Bijzonder is ook dat Stout er in is geslaagd een generatie te karakteriseren die de overvloed heeft zien ontstaan maar daar nooit ten volle gebruik van heeft willen maken – uit schroom en schuchterheid. Ooit waren mensen karig met woorden en was taal bijzonder, vertelt de schrijver. Dankzij In paradisum zijn we ons daar weer volledig van bewust.
Dienstmeisjes voor dag en nacht
Ina Spijk & Annemarie van Buren
De afgelopen jaren hebben de provinciale archieven een schat aan regionale geschiedenis bijeengebracht en voor een breed publiek ontsloten. Maar geschiedenis komt pas tot leven als de verhalen van vroeger opnieuw worden verteld. Met de ontroerende beelden en aangrijpende verhalen op de dvd’s Dienstmeisjes voor dag en nacht laten Ina Spijk en Annemarie van Buren overtuigend zien hoe zoiets aangepakt moet worden: journalistiek, documentair, sober, goed gemonteerd, betrokken.
Streektaal is primair een taal voor het uitdrukken van persoonlijk lief en leed. In Dienstmeisjes voor dag en nacht wordt deze functie ten volle benut. De hoofdrolspelers in dit sociale drama konden niet anders dan hun verhaal in huis-, tuin- en keuken-Gronings doen. Niet alleen vanwege de authenticiteit, vooral omdat alles hen destijds in het Gronings is overkomen. Hier maakt de taal het schrijnende nog indringender. Tussendoor wordt bewezen dat eigenheid onontvreemdbaar kan zijn. Toen geknecht, maar nu fier, mondig en weerbaar rechtop.
Goud volk
Siemon Reker
Uitgeverij In Boekvorm, Assen
Met Goud volk ging in 2008 voor Siemon Reker een lang gekoesterde wens in vervulling: ‘het succesvolste uit de vroegere Groninger letterkunde van heel de provincie toegankelijk te maken’. Geholpen door bureau In Ontwerp leidde het tot een uitzonderlijke fraaie cassette met vijf banden die een keuze uit een eeuw aan teksten omvatten.
Bloemlezen is een kunst en Reker verstaat die kunst als geen ander. Alles wat hij voor Goud volk selecteerde, is essentieel – geen vullers, geen goedmakertjes, maar het ware goud. De meerwaarde zit in de manier waarop de ‘gewoon hoogleraar Groninger taal en cultuur’ zijn rijke oogst aan de lezers etaleert: met uitgebreide inleiding, context, noten en vertalingen in het Nederlands. Wetenschappelijk verantwoord literair erfgoed en tegelijkertijd geschikt voor iedereen. Met recht een mijlpaal in een onbetwistbaar rijk streektaallandschap.
