Woest en Ledig

Tuig, Gajes en Tjitse Hofman op de knietjes

Officieel telt Overijssel dit jaar vier grote zomerfestivals. Festival Zwart beet het spits af, Kunsten op Straat is nog gaande, Grenswerk in Enschede moet nog komen en afgelopen weekend was het de beurt aan Deventer op Stelten. Dit laatste evenement werd alweer voor de dertiende keer gehouden en is met honderdduizend bezoekers ook meteen grootste festival van Overijssel.

 

In de binnenstad van Deventer was het zeker druk. Met name op de Brink en het Grote Kerkhof kon je vrijdag en zaterdag over de hoofden lopen, zoals dat heet, terwijl ook zondag behoorlijk veel volk op de been was. En wat zagen zij? Een bonte stoet steltlopers afgewisseld met acts en voorstellingen van internationale gezelschappen gespecialiseerd in beeldend theater. Alles vrijwel zwijgend gespeeld en gratis toegankelijk.

 

Spectaculair oogde Compagnie Jo Bithume uit Frankrijk met het stuk Victor Frankenstein rond het bekende thema ‘monster wil meisje’. Groots opgezet, met livemuziek, op een in drie stukken gehakt schip waarbij het zeil van de grote mast werd gebruik voor filmprojectie. Het geheel deed sterk denken aan de tijd van de stomme film, toen Frankrijk en Duitsland de dienst uitmaakten in deze nog nieuwe kunstvorm.

 

Veel succes had ook Oplas Teatro uit Italië (foto) met Ombre, een balletvoorstelling met dansers op stelten. Echt vernieuwend zag de choreografie er niet uit, maar het publiek vond het prachtig. Bij Het Fundament van Frans Custers liepen de toeschouwers daarentegen weg, misschien wel omdat Custers de grenzen opzocht met een introverte, abstracte solovoorstelling geïnspireerd op Le Sacre du Printemps van Stravinski & Nijinsky.

 

Nieuw was dat Deventer op Stelten dit keer ook aan de andere kant van IJssel programmeerde. In het Worpplantsoen was theatergroep Tuig neergestreken voor de voorstellingen Salto Vitale en Schraapzucht. Bij Tuig geen stelten maar met veel geduld uitgevoerd trek-, sjor- en hijswerk rond reusachtige installaties van hout en ijzer. Salto Vitale had een prachtige finale met een man die uit een mast naar beneden kwam zeilen.

 

(Zaterdag aan het eind middag ineens loeiende sirenes aan de overzijde van de IJssel. Terwijl een ploeg vrijwilligers onder toeziend oog van een cameraploeg de rivierbedding van vuilnis ontdeed, dook een 19-jarige jongen van de spoorbrug om niet meer boven te komen. Het zoeken door duikers van de brandweer had zondag nog geen resultaat opgeleverd.)

 

Schraapzucht bleek een trage vertelling met fraaie muziek over een man die in het landschap een machine ontdekt die hem welvaart oplevert. De man overwint zijn verbazing en verwondering en geniet met volle teugen van ‘zijn’ fautieul, zijn wasbak, zijn raam en zijn open haard. Tot de machine ermee ophoudt. De man ontsteekt in boosheid: hij wil dát behouden waar hij nooit inspanning voor heeft hoeven doen.

 

Ook nog even het thuisgezelschap Gajes bekeken in de Bergkerk met een act waarin de mens weer eens zijn plek werd gewezen door de goden. Want die hebben grotere paarden, lopen op stelten en kunnen dus wel bij de appels. En tot slot gezien hoe Joop Mulder van Oerol zich liet imponeren door een bebrild mannetje in een wit pak (foto). Het mannetje bleek niemand minder dan Tjitse Hofman die met een sampler een waterfontein in beweging wist te krijgen.

 

Gewoon, op zijn knietjes. Zo kan het blijkbaar ook.

‘Verzamel de werken’ in Kunsthuis de Secretarie

Kunsthuis de Secretarie in Meppel toont vanaf 5 juli onder de noemer Verzamel de werken een overzicht van wat er op dit moment gaande is in de beeldende kunst in Meppel en omgeving. Daartoe is een keuze gemaakt uit het werk van tien kunstenaars: Yvette van der Aa, Wim Biewenga, Hans Emmelkamp, Francis Kilian, Cobi Mooiweer (foto), Jan van Os, Sari Piek, Ruud Pols, Robert Terenstra en Peter van der Veen.

 

Verzamel de werken ligt in het verlengde van de vorige zomerexpositie in Meppel, toen in de Secretarie werk werd getoond van Meppeler schilders uit de periode 1920 en 1960. “Verschil is dat de hedendaagse kunstenaars al wél de erkenning krijgen voor hun werk”, aldus de tentoonstellingscommissie die ervan overtuigd is dat ‘de A-lijst van kunstenaars uit Meppel en omgeving is bijeengebracht’.

 

De tentoonstelling wordt zondag 5 juli geopend door kunstverzamelaar Evert Schoorl en zangeres Greetje Bijma. Verzamel de Werken is te zien tot en met 30 augustus. Open: di t/m zo 13.00 - 17.00 uur, do 10.00 - 17.00 uur, vr 19.00 - 21.00 uur aan de Hoofdstraat 22 in Meppel. Toegang gratis. Zie ook www.kunsthuissecretarie.nl

Stellingwerver tekst uit de Middeleeuwen ontdekt

In het Gelders Archief in Arnhem is de tekst ontdekt van het Middeleeuwse landrecht van Stellingwerf. Volgens de universiteit Groningen is het uitzonderlijk dat in onze tijd nog Middeleeuwse rechtsregels van een gebied worden teruggevonden. Tot dusver was niets bekend over eigen Middeleeuws recht in de Stellingwerven. De tekst wordt vrijdag gepresenteerd.

 

De gevonden tekst is een Nederlandse vertaling uit de late vijftiende eeuw en bestaat uit tien rechtsregels die zijn vastgelegd in opdracht van de ‘stellingen’, de bestuurders van de landsgemeente Stellingwerf. De regels bevatten bepalingen op het gebied van erfrecht en strafrecht waaronder een boete op het maken van inbreuk op de Friese vrijheid.

 

Het gebied waarop de tekst betrekking heeft, viel tot 1328 onder het gezag van de bisschop van Utrecht. Na een opstand vormde het bijna twee eeuwen lang een vrije, zichzelf besturende landsgemeente. In 1500 werd Stellingwerf onder hertog Albrecht van Saksen bij Friesland ingelijfd waar het tegenwoordig nog altijd deel van uit maakt.

DeHullu: Klassieke schoonheid en de breekbare mens

DeHullu Beelden in Gees lijkt al jaren dezelfde succesformule te hanteren. Maar wie regelmatig langs gaat, ziet wel degelijk veranderingen. Neem bijvoorbeeld de catalogus voor de editie 2009. Op bladzijde 2 prijkt een foto van Hieke, Ajaan en Fred de Hullu. Laatstgenoemde is scherp in beeld gebracht, de twee stichters van de belangrijkste beeldende kunstattractie in Zuid-Drenthe nemen genoegen met een rol op de achtergrond.

 

En wat te denken van de galerie, waar als verlenging van het hoofdseizoen sinds een aantal jaren ook in de herfst exposities zijn te zien? Ieder jaar lijkt die ruimte voller, groter en zelfstandiger geworden; steeds minder een overdekt verlengstuk van de beeldentuin. En ook daar, onder de open lucht, is sprake van verschuivingen. Zoals de entree van abstract of zelfs conceptueel werkende beeldenmakers en tijdelijke installaties in de bomentuin.

 

Dit jaar is Hannah Streefkerk verantwoordelijk voor de installatie. Vorig jaar maakte ze voor Natuurkunst in Schoonoord met natuurlijke materialen een ’lappendeken’ in het bos, in Gees laat Streefkerk (Groningen, 1973) een ’field’ zien van 33 vierkante elementen met bovenop elk element een aantal lagen gekleurd hout die doen denken aan hoogtekaarten uit een atlas. Van bovenaf gezien lijkt haar werk, waarin oerlandschap met cultuurlandschap wordt verbonden, wel wat op de Victory Boogie Woogie.

 

Anneke Schollaardt (Assen, 1966) levert de abstracte bijdrage. Blikvanger is haar Depuradora, een beeld van stalen draden en een groot hemelsblauw scherm als een brandgeschilderd raam. Op het ’raam’ is een torso afgebeeld dat met slangetjes en trechters met de aarde is verbonden. Er gaat eenbevreemdend effect uit van deze ’zuiveringsinstallatie’, niet in de laatste plaats doordat de beeldtaal van Schollaardt zo afwijkt van de omgeving.

 

Want, eerlijk is eerlijk, de hoofdmoot van Beelden in Gees is nog altijd esthetisch figuratief. Soms prominent, zoals de wapperende reuzebladeren van cortenstaal van Henk Slomp (Meppel, 1955). Soms ingetogen, zoals de mysterieus glimlachende mensfiguren in brons van Tjikkie Kreuger (Leeuwarden, 1941). Soms fragiel, zoals de liggende vrouw van terracotta van Gudrun Sailer (Rudolfstadt, 1963). Haar Gelegen – vol scheuren, rafels, barsten en kloven – toont de breekbare mens, gevangen tijdens het onvermijdelijke verval.

 

Ter compensatie van dit vooruitzicht is even verderop, centraal op het gazon in Gees, een levensgrote hengst van brons geplaatst. Elaton (foto) heet dit robuuste paard. Maker Jos Dirix (Beek, 1958) heeft ’m zoveel kracht en fierheid meegegeven dat je als kijker vanzelf een paar stappen achteruit doet. Oppassen geblazen. De klassieke schoonheid is nog lang niet op zijn retour.

 

Tentoonstelling: Beelden in Gees 2009. Te zien: tot en met 27/9. Open: wo. t/m zo. 13.00 tot 17.00 uur. Zie ook: www.beeldeningees.nl

Luisteren naar de (bijna) jarige Kopland

Sommige mensen beweren dat gedichten zijn gemaakt om te lezen. Alleen wie een gedicht leest, kan het op zijn merites beoordelen, heet het dan. Daar is veel voor te zeggen, maar laat onverlet dat luisteren naar poëzie net zo goed een sensatie kan opleveren. Aan het grensland. Geluiden uit het Noorden 2, een luisterboek (cd met teksten) waarin Rutger Kopland een keuze uit zijn gedichten voorleest, levert het bewijs. Kopland lezen is al fraai, naar Kopland luisteren doet daar niet voor onder.

 

Aan het grensland is uitgebracht ter gelegenheid van de 75ste verjaardag van de dichter uit Glimmen, komende augustus. De opnamen dateren van maart dit jaar en werden live gemaakt in Museum De Buitenplaats. In Eelde leest Kopland 21 gedichten voor, waaronder veel werk uit zijn laatste bundel Toen ik dit zag (2008). Hij wordt vergezeld door saxofonist/klarinettist Martin Tervoort, die tussen de voordrachten (eigen) composities vertolkt en twee duetten speelt met violiste Sofie van der Schalie.

 

Maar het zijn gedichten die het 'm doen. De opnamen benadrukken niet alleen de parlando-achtige toon van Koplands poëzie, maar ook het prozakarakter én zijn vermogen om het raadsel van het waarnemen, ervaren en ondergaan kristalhelder onder woorden te brengen:

 

'de tuin kijkt mij recht in het gezicht

het is vreemd te bedenken dat zij mij

 niet kent, zich mij niet herinnert.'

 

Mooi gesproken, heet zoiets in dit geval.

 

Titel: Aan het grensland. Geluiden uit het Noorden 2. Door: Rutger Kopland & Martin Tervoort. Uitgever: Van Oorschot. Prijs: €16.

Festival Zwart: Zwolle geeft een visitekaart af

Als een kruising tussen de Worteldagen in Norg en het Axisfestival in Assen, zo laat festival Zwart in Zwolle zich nog het best omschrijven. De Worteldagen vanwege de routes met verschillende (beeldend) theatervoorstellingen en de inzet van de nabijgelegen kunstacademie, het Axisfestival vanwege het gebruik van de stad als podium en het hoge niveau van de producties.

 

Woest & Ledig bezocht zondag, op de slotdag, twee van de acht routes en nam na afloop nog een kijkje bij RE:ike(a). Daar, in een oud veilinghuis aan de Willemsvaart, hadden eerstejaars studenten aan de Artez-kunstacademie zo’n 25 installaties gemaakt op basis van De Metamorfosen van Ovidius. Zij (de studenten) stonden erbij en vertelden. Wij (de bezoekers) keken er naar: hoe klassieke verhalen door alweer een nieuwe lichting kunstenaars wordt vormgegeven.

 

De tweede editie van Zwart – een samentrekking van Zwolle en Art – zou zijn opgezet volgens het principe van de meester en zijn knecht. Zondag was daar niet zo heel veel van terug te zien. Tijdens de ‘Zwolle – America Lijn’ bijvoorbeeld, waarbij Tom America als meester fungeerde, waren er maar twee momenten waarop America zich even leek te manifesteren: in een dankregel bij de voorstelling Als een hond die gaat liggen waar hij wil en in de muziek tijdens Lokroep.

 

Een prachtige voorstelling overigens, dat Lokroep, gespeeld bovenin de Sassenpoort waar Floor Rieder en Yoko Heiligers twee fietsen voor een projectiescherm hadden opgesteld met op het zadel twee jongedames die beide werden bedrogen dezelfde jongen. De meiden namen uiteindelijk wraak, zoals dat hoort. Maar het was de verbeelding van hun beleving die het ‘m deed: speels en vindingrijk vormgegeven met behulp van dia’s, schaduwen en uitgeschreven wraakgedachten op het doek.

 

In Als een hond die gaat liggen waar hij wil gunde regisseur en schrijfster Sandra Lange ons een blik in de belevingswereld van twee onbevangen tienermeiden, gehuld in hagelwit, seksloos ondergoed. Hoe ze denken, hunkeren, filosoferen, mijmeren, terugkijken, bewonderen, fantaseren en hoofden op hol brengen. Een intense en authenieke voorstelling over kracht en onschuld, geconcentreerd gespeeld door Wieke Rasing en Marieke Valk (foto) die daarbij voordurend de indruk wekten in onze ziel te kunnen kijken.

 

Daarna waren we bij tgLala in Gekelderd getuige hoe twee moddervette engelen in een vochtige kelder in opstand kwamen tegen een verveelde God (die de stem van Frank Lammers had geleend). Ook hier, in de anti-hemel: goed spel bij een goede tekst en een voortreffelijk beeld. En dan was er nog Drie gezusters van Tjechov in de tuin van de familie Tillema aan de Koestraat. Compleet met wodka en zalm op de vroege morgen en drie acteurs die zich na een nacht doorhalen beklagen over het leven, hun verwachtingen en de teloorgang van hun dromen.

 

Zwolle is een afgrijslijk oord, waar nauwelijks iets te beleven valt en nooit iemand met enige verbeelding tot aansprekende daden is gekomen. Of we dat maar even wilden begrijpen, aldus de Tjechov-bewerkers.

 

Nee dus. Festival Zwart bewees het tegendeel.

Tsjêbbe en Dirk via bluetooth op de 06 in de trein

Zaterdag 27 en zondag 28 juni wordt de Dag van de Architectuur gehouden, een jaarlijks evenement bedoeld om architectuur onder de aandacht van een breed publiek te brengen. Thema is dit keer ‘architectuur & mobiliteit'.

 

Treinreizigers op de trajecten Assen- Groningen en Groningen – Leeuwarden kunnen bij deze gelegenheid via bluetooth op hun mobiele telefoon vooraf ingesproken columns en verhalen over het noordelijke landschap en de bebouwing ontvangen.

 

De columns zijn ingesproken door dichter Tsjêbbe Hettinga of landschapsarchitect Dirk Sijmons en hebben betrekking op gebouwen en de omgeving langs de treintrajecten. “Het enige wat u hoeft te doen, is in de eerste of tweede coupé van de trein plaats te nemen met uw mobiele telefoon”, beloven de organisatoren.

 

Bij Cercle Meudon, het Architectuurpodium in Assen, wordt  28 juni gedebatteerd over infratructuur en mobiliteit toegespitst op Assen. Deelnemers zijn onder anderen beeldend kunstenaars Anne Jaap de Rapper en Gert Wijlage, architectuurtheoreticus Geert Hovingh en stedebouwkundige Frans Beune. Locatie is Venestraat 88 tussen 15.00 tot 17.00 uur. Toegang gratis.

 

Poesie Parnassi en de kunst van het combineren

Donderdagavond 25 juni gaat om 22.30 uur in De Spieghel in Groningen Poesie Parnassi van start, een podium voor vernieuwende poëzie. Bedoeling is steeds de laatste donderdag van de maand te experimenteren met het combineren van gedichten en andere kunstdisciplines. Initiatiefnemer Edwin Lotz legt uit.

 

Vernieuwende poëzie? Wat moeten we ons daar bij voorstellen?

 

"Het uitgangspunt is om de voordracht van gedichten te combineren met bijvoorbeeld filmbeelden, met dans, met samples, met beeldende kunst, met muziek – dance, jazz, klassiek. Er ligt een idee om een dirigent woorden in plaats van noten te laten dirigeren. En er is een plan om tijdens de avond losse zinnen te verzamelen waar vervolgens een gedicht van wordt gemaakt. Wat mij betreft is echt alles mogelijk."

 

Kun je dat nog wel poëzie noemen?

 

"Poëzie is wel steeds bepalend voor de inhoud, alleen de vorm is anders. Dit initiatief wil juist iets met die vorm doen. Op dat terrein gebeurt natuurlijk wel wat, vooral op het gebied met poëzie en muziek, maar er kan veel meer. Idee achter Poesie Parnassi is ook om mensen bij elkaar te brengen die geïnteresseerd zijn in dit soort experimenten. Zie het als een feestje. Als het niet leuk is, ligt het ook aan jou. Je moet er zelf wat van willen maken."

 

Hoe is het idee ontstaan?

 

"Ik ben zelf een haiku-dichter en woon regelmatig poëzieavonden bij. Na een half uur beginnen die voordrachten mij soms te vervelen. Het is allemaal vrij statisch. Als je naar een bandje kijkt, luister je ook niet alleen naar de muziek, dan kijk je ook naar hoe de muzikanten bewegen en of ze een show brengen. Met poëzie moet dat ook kunnen."

 

Heb je zelf ervaring met vernieuwende poëzie?

 

"Een paar jaar geleden heb ik met Rense Sinkgraven als muzikant opgetreden tijdens festival Wintertuin in Nijmegen. Toen deden we hardrockpoëzie. Dat was een succes, het publiek reageerde zeer verrast. Verder heb ik in het Grand Theatre met Wim Sebo het project Optische echo gedaan waarbij we met samples een mix van beelden, geluiden en woorden hebben gemaakt. En tijdens het International Film Festival Rotterdam heb ik in Groningen ook een keer poëzie, dans en muziek gecombineerd. "

 

Wat biedt de eerste bijeenkomst?

 

"We hebben een optreden van Nyk de Vries, die zijn gedichten uit de bundel Motorman op muziek heeft gezet. Anneke Claus zal nieuw werk brengen met Wim Sebo en Sander Trispel: gedichten met samples en dans. We hebben de band Electropoezie, elektronische muziek met beats en gedichten. En DJ Vinylzuchtig komt." 

 

Over de grafsteen van Jan Hanlo

Fraai is het nog steeds niet, maar het is beter dan het was. Aanvankelijk stond op de grafsteen van Jan Hanlo dat hij 24 juni 1969 was overleden, vandaag precies veertig jaar geleden. In werkelijkheid was het 16 juni 1969. Een merkwaardige tikfout, om twee redenen:

 

Hanlo stond als dichter bekend als een plaaggeest voor eindredacteuren, zetters en drukkers. Op het laatste moment wilde hij altijd iets aan zijn gedichten veranderen – een komma zus, een punt zo, woordje erin, woordje eruit.

 

Maar het meest bizarre is wel dat Hanlo ooit een briefje schreef met de uitdrukkelijke wens dat zijn lichaam na zijn dood een week lang in een open kist boven de grond moest blijven staan. Dit alles om te voorkomen dat hij levend zou worden begraven.

 

Die wens is niet ingewilligd. Na zijn motorongeluk op zaterdagmiddag 16 juni is hij op 21 juni begraven.

Tom America in Zwolle, Brel in het Gronings

Vanaf donderdag 25 juni wordt in Zwolle de tweede editie van festival Zwart gehouden, een vierdaags evenement met veel theater, beeldende kunst en muziek. De kern van het festival bestaat uit 32 kunstproducties in en rondom de binnenstad van Zwolle. De producties zijn ondergebracht in acht routes van elk drie of vier voorstellingen; elke route zal 60 tot 90 minuten duren.

 

Een van de routes is ‘ingericht’ door Tom America. De Tilburgse componist, tekstschrijver en kunstenaar is gekoppeld aan de kunstenaars Yoko Heiligers & Floor Rieder, Anna Cosper & Anna Skubisz, Isil Vos, Anne Harbers & Joeri Vos en Sandra Lange. De Zwolle-America lijn belooft 'fietsen in de Sassenpoort, Tjechov in de Koestraat en herinneringen in de Sassenstraat en een ode aan burgemeester Mooiweer'.

 

Ander onderdeel van de programmering is een reeks concerten waarbij ‘wereldsterren’ in streektaal worden vertolkt. De concerten worden gegeven in de Goudsteeg, steeds om 20.15 uur en op zondag om 15.00 uur. Kaarten kosten € 7,50.

 

Zo spelen Martin Korthuis en zijn band werk van Jacques Brel en Townes van Zandt in het Gronings. Paul van Loo & Ivo Rosbeek spelen Bob Dylan, Lou Reed en Ede Staal in het Limburgs. Gooswijn van Rees speelt Tom Waits, Raymond van het Groenewoud en de Rolling Stones in het Genemuiders. En Piter Wilkens speelt Cornelis Vreeswijk en Leonard Cohen in het Fries.